بهراد مهرجو؛ هنگامي که ديپلمات هاي ايراني براي اولين بار اعلام کردند که قصد دارند براي مذاکره با ايالات متحده قدم جلو بگذارند، تجار و بازرگانان خوشحال تر از سايرين رايزني هاي گسترده خود را براي سفر به آن سوي اقيانوس آغاز کردند. بازرگانان ايراني زماني که وزير امور خارجه هفتم خردادماه را موعدي براي رويارويي سياستمداران ايراني و امريکايي معرفي کرد به نيکي مي دانستند که به زودي کشتي هاي حامل محموله هاي تجاري آنان بايد دل اقيانوس را براي ورود به بازارهاي بزرگ تر طي کند. آنها از سال گذشته پرونده اي را گشوده بودند که سرانجام به دستور سياستمداران عالي رتبه ايراني بسته شد. فعالان بخش خصوصي بر اين باور بودند که تاسيس اتاق بازرگاني مشترک ميان ايران و ايالات متحده مي تواند راهگشاي بحران هاي چندين ساله باشد ولي مخالفت هاي ناگهاني روساي اتاق بازرگاني ايران موجب شد پرونده تاسيس اتاق بازرگاني مشترک حداقل براي چند ماهي متوقف شود. علينقي خاموشي اولين مخالف اين طرح بود؛ «ما هم به افزايش سطح همکاري ها علاقه داريم ولي در حال حاضر شرايط مناسبي وجود ندارد.»
رئيس اتاق بازرگاني ايران براي اين گفتار خود ملاحظاتي دارد؛ «مباحث سياسي اصلي ترين دليل توقف اين پروژه به شمار مي آيد. يعني تا جايي که در سطح عالي مشکلات حل نشود نمي توان از تاسيس اتاق هاي مشترک باز هم حرفي به ميان آورد.» او خود در دسته صنعت گران قرار دارد و بهتر از ديگران مي داند هزينه هاي سياست بر اقتصاد تا چه حدودي است؛ «به طور حتم شرايط در صورت ارتباط مستقيم بهتر خواهد بود ولي تا زماني که مشکلات کلان سياسي حل نشود و امريکا از سياست هاي خصمانه خود دست برندارد، بحث تشکيل اتاق مشترک منتفي است.»
او هنگامي که چنين ابراز عقيده مي کرد شايد خبر نداشت ديپلمات هاي ايراني طرحي را بر روي ميز خود دارند که براساس آن دوران تازه اي در سياست خارجي ايران آغاز خواهد شد. شايد محمد نهاونديان که خود در شوراي امنيت حضور دارد بهتر از سايرين در جريان امور بود که براي اولين بار ايده تاسيس اتاق مشترک را مطرح ساخت. او نيز هنگامي که صندلي رياست در اتاق بازرگاني تهران را به همتاي خود واگذار مي کرد باز هم تاکيد کرد؛ «سياست نبايد به اقتصاد آسيب وارد کند.» نهاونديان گفتار خود را ناظر بر قطعنامه دوم شوراي امنيت قرار داده بود. اما حالا بازي تغيير کرده و عراق به موضوعي مشترک بدل شده تا سياست پيشگان براي دومين بار سکوي پرش اقتصاديون شوند، چه دو هفته قبل نيز آنها چنين کرده بودند؛ «از قديم با کشور مصر رابطه تجاري بسياري داشته ايم. اين کشور در برخي دوره هاي تاريخي از اصلي ترين شرکاي ايران بود. گشايش روابط ميان دو کشور نيز به طور حتم براي تجار و بازرگانان بسيار مفيد خواهد بود.» علاء ميرمحمد صادقي اولين نفري بود که پيشنهاد تشکيل اتاق بازرگاني مشترک ميان ايران و مصر را مطرح ساخت؛ «بخش خصوصي از اين گونه رفتارها استقبال مي کند. تجار و بازرگانان علاقه بسياري دارند که بتوانند در عرصه هاي تجاري شرکت داشته باشند.» شايد طي يک سال و نيم گذشته اين براي اولين بار باشد که سياستمداران ايراني، فعالان اقتصادي را تا اين حد به وجد مي آورند؛ «ما در برخي کشورها زمينه هاي مساعدي براي تجارت داريم. به خصوص مردم اين کشورها استقبال بسيار مناسبي از کالاها و بازرگانان ايراني مي کنند.هم اکنون بعضي از تجار که به مصر مي روند متوجه هستند که کسبه مصري تا چه حدودي به آنها ابراز علاقه مي کنند.» علاء ميرمحمد صادقي گفت وگو در مورد ايالات متحده را به زماني ديگر واگذار مي کند که سياستمداران پاي ميز مذاکره قرار گيرند.
دانشمند؛ اوضاع بهتر مي شود
شايد تجار وارد دور تازه اي از فعاليت هاي خود شده باشند. آنها دوراني را پشت سر مي گذارند که حداقل طي 28 سال گذشته کمتر مانند آن رخ داده بود. اقتصادپيشگان در روزهايي که اخبار خوش از آن سوي مرزها به گوش نمي رسد، سعي دارند شرايط را نيز در داخل به بهترين شکل ممکن فراهم آورند. سخنگوي اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران نيز اين موضوع را تاييد مي کند. مسعود دانشمند در اين مورد بيشتر توضيح مي دهد.
شما شرايط موجود را مفيد مي دانيد؟
از نگاه اقتصادي با امريکا روابط تجاري داريم. البته آنها خودشان روابط را قطع کرده اند و محدوديت ايجاد مي کنند.
بخش خصوصي آنها علاقه دارد با ايران رابطه داشته باشد؟
تجار امريکا علاقه دارند با ايراني ها رابطه داشته باشند. در مورد نفت هم چند سرمايه گذاري انجام شد ولي با فشار دولت امريکا باز هم آنها روابط را قطع کردند. باب گفت وگو اگر باز شود دولت امريکا فشار را کم خواهد کرد. سياست دولت ما اين بوده که در شرايط برابر با تمام کشورهاي جهان رابطه داشته باشيم. ايالات متحده نيز اگر رفتار خصمانه خود را کنار بگذارد مي توان روابط را گسترش داد.
بخش خصوصي چه ديدگاهي در مورد اين روابط دارد؟
از ديدگاه بخش خصوصي ايران و امريکا اين فضا مساعد است. البته رفتارهاي سياسي آنها بايد اصلاح شود. اگر باب مذاکره باز شود و آنها نيز رفتار معقولي داشته باشند به طور حتم راه گشا خواهد بود.
بخش خصوصي اين پتانسيل را دارد که به گفت وگوها کمک کند. يعني با بخش خصوصي آنها گفت وگو کند يا هرکار ديگري؟
بله، بخش خصوصي اين پتانسيل را دارد حتي براي گفت وگوها مي تواند قدم جلو بگذارد. البته ما تنها در مورد مسائل اقتصادي ابراز نظر مي کنيم. اما به هرحال بخش خصوصي تابعي از دولت است و اگر دولت حرکتي انجام دهد ما از آنها تبعيت خواهيم کرد.
پس اين مذاکرات براي اقتصاد مفيد خواهد بود؟
حتماً مفيد است. البته مي دانيد موضوع ديدارها در مورد عراق است. ولي اميدهايي وجود دارد که اين مذاکرات زمينه اي براي فعاليت هاي اقتصادي باشد. روابط با امريکا مانند مصر خواهد بود. ما با مصر تا مدت ها ارتباطي نداشتيم ولي به هرحال زماني ارتباط با انگليس هم قطع بود ولي بخش خصوصي و اقتصاد خود زمينه اي شد تا روابط برقرار شود. امروز هم همين شرايط وجود دارد. اگر دولت بخواهد ما جلو مي رويم.
قطع ارتباط تجاري با کشورهايي مانند امريکا و مصر هزينه هايي براي تجار دارد؟
به هر حال هزينه هايي تحميل مي شود. همين مصر را در نظر بگيريد. مبادله با آنها تا پيش از اين شرايط از طريق افراد ثالث انجام مي شد. در حال حاضر هم با امريکايي ها از طريق واسطه ها رابطه داريم ولي هزينه ها چند برابر مي شود.
اين شرايط به زيان توليدکنندگان است؟
بله، هزينه هاي توليد در اين اوضاع چند برابر مي شود. اين جريان براي توليدکننده و مصرف کننده زيان آور است. البته بايد توجه داشت که عزت کشور در هر شرايطي در اولويت قرار دارد.
ظهيري؛ روابط خوب است
اولين بار خيلي پيشتر از آن که موضوع گفت وگو به تيتر اول روزنامه هاي ايران بدل شود، هيات رئيسه اتاق بازرگاني تهران ايده هايي را مطرح ساخت که اکنون فرصت نمود يافته است. ظهيري اکنون نيز در جمع هيات رئيسه اتاق بازرگاني تهران حضور دارد. او در مورد اثرات اقتصادي رفتار دولتمردان ايراني چنين توضيح مي دهد.
به اعتقاد شما شرايط براي برقراري روابط اقتصادي با امريکا وجود دارد يا اصلاً چنين موضوعي را مفيد مي دانيد؟
به هر حال مشکلات تحريم هايي است که آنها به وجود آورده اند. مي دانيد امريکا دو دسته تحريم دارد. خيلي از تحريم هاي آنها به صورت نامرئي اعمال مي شود. اين رفتار ضربه زيادي به اقتصاد و تجارت مي زند. حتي آسيب هاي اين تحريم هاي نامريي از تحريم هاي مرئي بيشتر است. به هر صورت بايد مسائل اقتصادي را از سياسي جدا کرد. امريکا تاکنون در قول و قرارهاي خود چندان صادق نبوده است ولي تحولات اخير و افزايش نقش ايران در منطقه مي تواند موجب شود که آنها خود را تعديل کنند.
در حال حاضر با ايالات متحده از بعد مسائل اقتصادي رابطه اي وجود دارد ؟
بله، در حال حاضر به طور غيرمستقيم خريد و فروش مي شود. در زمان تحريم از طريق کشورهاي ثالث خريد و فروش مي شود حتي از ايتاليا خريدهايي شده که وقتي وارد کرديم متوجه شديم امريکايي است. به هر صورت شما مي دانيد در اقتصاد بازار و شرايط باز هيچ مانعي نمي تواند موجب قطع روابط شود.
اصلاً روابطي وجود دارد؟
بله، در حال حاضر فرش و مواد غذايي از ايران به طور مستقيم به ايالات متحده وارد مي شود. در زمان رياست جمهوري کلينتون تحريم هاي مواد غذايي و خشکبار از شمول تحريم خارج شد. در حال حاضر نيز همين شرايط وجود دارد.فرش هم به طور مستقيم صادر مي شود. اينها تجارت رسمي است و تحريمي در اين زمينه وجود ندارد.
سياست هاي جديد دولت کمکي به اقتصاد خواهد کرد؟
بسيار مفيد خواهد بود. با هر کشوري تعامل کنيد، براي اقتصاد مفيد خواهد بود. شما توجه کنيد وقتي دريچه روابط با مصر گشوده شد، اوضاع خيلي تغيير کرد. بخش خصوصي هم از اين موضوع استقبال کرد.
پس از اين مذاکرات شايد برخي تحريم ها نيز برطرف شود.
بله، شايد حتي بحث تحريم ها نيز قدري تعديل شود. ايران در مساله عراق موثر بوده است. البته امريکا بايد ابتدا سياست هاي زورگويانه خود را تغيير دهد.
بحث تاسيس اتاق مشترک به کجا ختم شد؟
گشايش اين اتاق ها استارت خوبي براي اقتصاد خواهد بود. همين تاسيس اتاق مشترک ايران و مصر نيز که چند سالي بود قصد تشکيل آن را داشتيم در شرايط موجود امکان پذير شد و حتي آقاي رئيس جمهور استارت مي زنند و مشکلات سياسي را حل مي کنند، ما به عنوان بخش خصوصي هم مي توانيم خيلي سريع تر پيش رويم.
امکان تاسيس اتاق با ايالات متحده يا حتي برقراري روابط تجاري نيز وجود دارد؟
بله، هيچ کاري نشدني نيست. دولت هم اگر همان رفتاري را که در مورد مصر پيش گرفت با ايالات متحده انجام دهد، بخش خصوصي مي تواند روابط را برقرار کند.
