يکم- در آستانه انتخابات مجلس هشتم بار ديگر اصلاح طلبان با مساله اي به نام «انتخابات رقابتي» روبه رو شده اند. آنان انتظار دارند تا دولت و دستگاه ناظر بر انتخابات امکان برگزاري يک انتخابات «سالم»، «رقابتي» و «عادلانه» را براي تمام گروه هاي سياسي فراهم آورند تا همه شهروندان از دو حق اساسي و اجتماعي خود مبني بر «انتخاب شدن» و «انتخاب کردن» برخوردار باشند. نگراني اصلاح گرايان ايراني از آن جا نشات مي گيرد که در انتخابات دوره هاي پيش دستگاه ناظر بر انتخابات صلاحيت بسياري از نامزدهاي انتخاباتي را رد کرده است. چنين روندي باعث شده تا زمينه دلسردي و عدم حضور در انتخابات بسياري از نيروهاي سياسي اجتماعي و واجدين شرايط راي دادن فراهم آيد. نتيجه چنين رفتاري کاهش ميزان مشارکت مردمي و مقبوليت است. «شهرونداني» که در انتخابات شرکت نمي کنند، به هر دليلي در واقع بر اين باورند که حضور يا عدم حضورشان در پاي صندوق هاي راي تاثيري در سرنوشت آنان ندارد و به خواست و اراده آنان احترام گذاشته نمي شود. بر همين اساس آنان ترجيح مي دهند به جاي اينکه يک «شهروند فعال مشارکت جو» باشند در حاشيه تنها يک تماشاچي بازي رقبايي باشند که برآورده کننده انتظاراتشان به شمار نمي آيند. چرا که رفتار افراد از اهداف و نيازهاي آنان نشات مي گيرد و بر اساس آنچه که انتظار دارند دست به عمل مي زنند. هنگامي که انتظارات آنان از رفتارشان بر آورده نشود و به نيازشان پاسخ مثبت داده نشود طبيعي است که رفتار و عمل ديگري برگزينند و راهي ديگر در پيش بگيرند.

دوم - شهروندان عناصر و اجزاي اصلي سيستم هر حکومتي به شمار مي آيند و غيبت آنها مجموعه سيستم را ناقص و ناتوان خواهد کرد. دولت ها براي پيشبرد اهداف و برنامه هاي خود به مردم نياز دارند و هدف شان رضايت مردم به عنوان صاحبان آرا است. در جوامع مختلف، حکومت همواره تلاش مي کند تا بر سطح رضايت و رفاه شهروندان بيفزايد و همزمان آنان را به صحنه کنش هاي سياسي و اجتماعي بکشاند و از آنچه که «نيروي مردمي» عنوان مي شود براي رسيدن به اهدافش بهره بگيرد. در واقع تعامل ميان دولت و ملت اساسي ترين کار ويژه حکومتي است که خود را بر آمده از آراي عمومي مي داند. در چنين جوامعي «شهروندان در صحنه هاي اجتماعي، سياسي حضور فعال دارند و به عنوان کنشگران فعال دولت را در رسيدن به اهدافش ياري مي کنند. چرا که آنچه به عنوان هدف دولت تعريف شده است در واقع هدف شهروندان نيز هست و وظيفه حکومت برآورده کردن خواست و نيازهاي شهرونداني است که به او راي داده و او را برگزيده اند. چنانچه چنين شرايطي فراهم شود، شکاف ميان ملت و دولت به واسطه فعاليت داوطلبانه شهروندان و هم سويي اهداف پر و راه رسيدن به هدف ها هم سو خواهد بود.

سوم - شهروندان چه هنگامي به ياري دولت ها مي شتابند؟ هم سويي ميان اهداف اين دو چگونه ممکن خواهد بود؟ آيا دولت مي تواند از شهرونداني که حق اجتماعي شان براي انتخاب شدن و انتخاب کردن ناديده انگاشته شده است انتظار داشته باشد تا او را ياري نمايند و «نشاط سياسي» و «اميد به آينده» را در دل جامعه بيافرينند؟ آيا ممکن است شهرونداني که در رقابت هاي سياسي جايي براي حضور خود نيافته و به رايي غير از راي مردم از ميدان خارج شده اند باز هم در عرصه حاضر و براي توفيق دولت در دستيابي به برنامه هايش تلاش کنند؟ پاسخ به هر يک از اين سوال ها مي تواند نشانگر ميزان اهميت برگزاري انتخاباتي باشد که در آن همه از حق حضور آزاد و عادلانه برخوردارند.

به طور طبيعي دولت ها انتظار دارند پس از کسب قدرت ديگران نيز همراه و هم سوي با آنان باشند و آن دولت را از آن خويش بدانند. مردم نيز اميد دارند که دولت پس از کسب قدرت دولت همگان باشد و به خواست همه احترام بگذارد.

چهارم - انتخابات مجلس هشتم براي هر دو جريان فعال در فضاي سياسي کشور اهميت ويژه اي دارد. از يک سو وضعيت منطقه اي و بين المللي ايران که موقعيتي خاص را فراهم آورده و از سوي ديگر تلاش براي حفظ و کسب مجدد قدرت از عوامل موثر بر اهميت انتخابات به شمار مي آيند. اصولگرايان که بر اين باورند در دوره حکومت داري شان بسيار بهتر از رقيب کار کرده اند و از مرارت هاي توده مردم کاسته اند و اصلاح طلبان که بر اين باورند «اعتماد» از اصولگرايان رخت بربسته و مردم آنچه را که انتظار داشتند در اين دوره به دست نياوردند.

اصلاح طلبان پس از ناکامي هاي پي درپي اميد دارند تا با بازگشت به پارلمان، امکان پيشبرد اهداف و برنامه هاي ناتمام خود را با تجربه اندوزي از گذشته به دست آورند و اصولگرايان نگران هستند تا ورود دوباره اصلاح طلبان به قدرت، آنچه که آنها در اين دوران سکوت و آرامش ناميده اند را از دست بدهند.

اصلاح طلبان مي خواهند ثابت کنند که همچنان مورد اعتماد مردم هستند و اگر امکان عبور از کانال هاي نظارتي را به دست آورند مي توانند پيروز و فاتح مجلس و انتخابات بعدي باشند و اصولگرايان مي خواهند اثبات نمايند که مردم به رغم آنچه که تبليغات رسانه اي و تخريب ناميده مي شود، همچنان آنان را براي اداره امور شايسته تر از رقيبان مي دانند. از اين دوگانه ها بسيار مي توان برشمرد اما مساله اين است که نحوه برخورد هر دو جريان با مساله انتخابات به چه صورت است؟ آيا اصولگرايان که دولت را در اختيار دارند، زمينه را براي برگزاري يک انتخابات رقابتي فراهم مي کنند؟ يا اصلاح طلبان به حضور در انتخاباتي که در آن حقوق برخي از شهروندان ناديده گرفته شده باشد رضايت مي دهند؟

آيا اصولگرايان دايره را براي ورود جريان هاي مختلف به درون قدرت باز مي گذارند و يا دايره را تنگ تر مي کنند و اصلاح طلبان متعادلي که پيش از اين امکان رقابت را يافته بودند نيز از گردونه به در مي کنند؟

پنجم - اصلاح طلبان بايد در انتخاباتي شرکت کنند که در آن مولفه هاي رقابت و سلامت رعايت شود. چرا که هدف نهايي آنان اداره امور به شيوه اي دموکراتيک و گسترش آزادي هاي سياسي و توسعه سياسي است. اصلاح طلبان مدعي دفاع از حقوق دگرانديشي و حمايت از صدا هاي مختلف حتي مخالف هستند. آنها مي خواهند ساز و کارهاي دموکراتيک را قوت و جايگاه احزاب و نهادهاي مدني را در جامعه ارتقا ببخشند. تلاش اصلاح طلبان براي اين است که جامعه مدني شکل بگيرد و شهروندان نه به عنوان ذرات منفرد و منفعل که به عنوان شهرونداني مشارکت جو و به هم پيوسته در اداره امور مربوط به خود نقشي فعالانه عهده دارند و راه را براي توسعه هموار سازند. براي رسيدن به چنين اهدافي طبيعي است اصلاح طلبان بايد در گام نخست اين اطمينان را به هواداران شان بدهند که از هر نردباني براي ورود به قدرت بالا نمي روند و خواست اصلي شان نه نشستن بر سر ميز قدرت و سهم بردن از کيک که توسعه آزادي هاي سياسي و اجتماعي و دفاع از حقوق شهروندي شهروندان است. در غير اين صورت متاع اصلاح گرايان نيز در نگاه مشتريانش تقلبي به چشم خواهد آمد و آنان نيز نمي توانند اميدوار باشند حتي در صورت رسيدن به صندلي هاي پارلمان يا هر کجاي ديگر مورد حمايت همه شهروندان باشند.

برگزاري انتخابات رقابتي بايد خواست اصلاح طلبان باشد. آنان بايد از ابزارهايي که در اختيار دارند براي رسيدن به اين خواست خود بهره بگيرند. در فاصله باقي مانده به انتخابات شايد قبل از هر اقدامي اصلاح طلبان بايد کميته اي را به منظور فراهم آوردن شرايط انتخابات رقابتي تشکيل دهند و در مذاکره با دولت و نهادهاي ناظر زمينه را براي رسيدن به آنچه که خواستشان هست مهيا نمايند. در غير اين صورت باز هم براي مردم سوال خواهد بود که چرا اصلاح طلبان در پس آن همه شعار که براي انتخابات مي دادند باز هم در ميدان رقابت حاضر و در نهايت به گرفتن بخشي از کرسي هاي پارلمان رضايت دادند.چنين رفتاري باقي مانده سرمايه هايي چون شفافيت و صداقت اصلاح گرايان را نيز بر باد خواهد داد و آنان را متهم به همراهي براي حذف غيرخودي ها خواهد کرد.

ششم - دولت نيازمند جلب اعتماد مردم است. شرايط موجود نشان از آن دارد که دولت نهم بايد آنچه را که وفاق ملي مي خواند به سرانجام برساند. دولت بايد ثابت نمايد که انتظارات و خواست تمام شهروندان جامعه را رعايت مي کند و از رقيب ترس ندارد. بايد نشان دهد به آنچه که خود عدالت گستري و مهرورزي مي خواند وفادار است و در دفاع از قانون اساسي و حقوق شهروندان کوتاه نمي آيد. وظيفه دولت و شخص رئيس جمهور به عنوان پاسدار قانون اساسي است که عدالت و مساوات را براي تمام شهروندان رعايت کند. چنانچه دولت اين گونه رفتار نمايد؛ حتي اگر طرفدارانش به مجلس راه نيابند مي تواند با افتخار از برآورده شدن انتظارات شهروندان سخن بگويد و دفاع از حقوق اساسي ملت. مي تواند اميد داشته باشد که شهروندان با دولت احساس قرابت بيشتري خواهند داشت و ميزان مشارکت مردم در انتخابات افزايش خواهد يافت و افزايش ميزان حضور مردم در انتخابات بر مقبوليت دولت مي افزايد و در برابر قدرت خارجي نوعي زورآزمايي است. در اين شرايط دولت هم به خواست و نيازهاي شهروندان جامه عمل پوشانده و هم بر اعتماد ملت به دولت افزوده است.

هفتم- تا 24 اسفند فرصت بسيار است و براي برنامه ريزي زمان بسيار. اما مساله آن است که آيا مي توان اميدوار بود شهرونداني که دوري از ميدان سياست پيشه کرده اند بارديگر راضي به حضور کرد؟ آيا اين امکان براي تمام گروه هاي سياسي فراهم خواهد شد تا نامزدهاي خويش را معرفي کنند؟ آيا به انتظارات شهروندان پاسخ داده خواهد شد؟ پاسخ تمام اين سوال ها در جيب دولت و دستگاه هاي ناظر است و البته برخي را نيز اصلاح طلبان بايد به بوته آزمايش بگذارند. شهروندان بايد باور کنند هر راي آنان محترم شمرده مي شود. آنان بايد ثمره رفتار خود را در نتيجه انتخابات و عملکرد دستگاه هاي برآمده از آراي عمومي ببينند.

بيستمين نشست از زنجيره نشست هاي «هشت فراز، هزار نياز» که واکاوي فرازهاي تاريخ معاصر را پي مي گيرد، در سه شنبه گذشته به بحث «تشکيلات مشروطه» اختصاص يافت. هدي صابر در ادامه تحليل موضوعي مشروطه، سازماندهي هاي پيش از مشروطه، آستان مشروطه و پس از مشروطه را به بحث گذاشت؛ «فراموش خانه»، «مجمع آدميت» و «جامع آدميت» شاخص ترين سازماندهي هاي دوران پيش از مشروطه محسوب مي شدند که جملگي از ايده و انديشه هاي ميرزاملکم خان پديدار شدند. اين سازماندهي ها ملهم از جنبش بين المللي ماسون، برخوردار از ايدئولوژي «آدميت»، در مرز مخفي ـ علني، نخبه گزين و صاحب رهبري مرکزي بودند. حقوق اساسي فرد، امنيت، آزادي و مساوات عناصر برجسته تفکري بود که سازمان هاي ياد شده بر مبناي آنها شاکله بسته بود. سازماندهي هاي آستان مشروطه در شکل بندي «انجمن ملي»، «انجمن مخفي» و «انجمن طلاب» پديدار شد. شکل بندي جديد تشکيلاتي که در چهل ماهه تند آهنگ پيش از صدور فرمان مشروطه و در دوران التهاب عمل، ضرورت همگرايي و دغدغه بسيج عمومي، بروز و ظهور مي يافت، بيش از وحدت ايدئولوژيک از وحدت استراتژيک برخوردار بود. مضاف آنکه در مرز کار مخفي ـ علني گام مي زد و از مجموعه عناصر ارتباطي، مروج و صاحب امکان تشکيل شده بود. تشکيلاتي با مرکزيت شورايي و با دغدغه ترويج و موج افشاني اجتماعي. ملک المتکلمين از شاخص ترين و محوري ترين عناصر راه انداز و پيش برنده سازماندهي هاي آستان مشروطيت قلمداد مي شد. هم زمان با پديدار شدن انجمن هاي پيش گفته، دو ساز و کار تشکيلاتي صاحب ريشه، تاريخ و بنيه از قدرت مانور وسيع اجتماعي بهره مند بودند؛ سازمان روحانيت و سازمان تجار. دو سازماندهي که از ويژگي هاي مشترک همچون موج افشان بودن و سراسري بودن برخوردار بودند.

در پي امضاي فرمان مشروطه نوبت به اعلام موجوديت سازماندهي هاي نو رسيد؛ «انجمن هاي ايالتي و ولايتي» و احزاب تازه پديدار همچون «حزب اجتماعيون عاميون» و «حزب اجتماعيون اعتداليون». راديکال هايي چون تقي زاده، مساوات و سلمان ميرزا، اجتماعيون، عاميون و معتدل هايي چون سيدمحمد طباطبايي، شيرازي و علي محمد دولت آبادي نيز اجتماعيون اعتداليون را شکل بخشيدند. اما انجمن هاي ايالتي و ولايتي که از محمل قانوني نيز برخوردار بودند، در سطحي وسيع به جذب ظرفيت هاي مردمي دست يازيدند. در يک نگاه عمومي مي توان دريافت در موج اول سازماندهي (ماقبل مشروطه) نخبگان، در موج دوم سازماندهي (آستان مشروطه) عناصر پا به کار و در موج سوم سازماندهي (پس از فرمان مشروطه) هم روشنفکران و هم مردم کوچه ـ راسته به پايه گذاري تشکيلاتي روي آوردند. امروز از ساعت 18 تا 20، «ايدئولوژي مشروطه» در محل کتابخانه حسينيه ارشاد مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد.