گروه اقتصادي، دولت نهم در سر و سامان دادن به دمل بنزين يک امتياز گرفته است. گرچه اين جراحي درد داشته باشد. چه موافق سياسي اين دولت باشيم، چه نباشيم. گام بعدي که برداشته شود، نرخ آزاد که اعلام شود آن وقت آرام آرام از خاطره تالم بار برابري قيمت يک باک پر بنزين (حتي با بنزين 100 توماني) با يک پيتزاي معمولي رها مي شويم. قصه بنزين را فقط بايد با عينک «منافع ملي» ديد. اتفاقات شب سهميه بندي بنزين از زبان رئيس اتحاديه جايگاهداران اختصاصي سوخت کشور شنيدن دارد وقتي مي گويد که سه ساعت و نيم قبل از سهميه بندي از اين واقعه مطلع شده است، آن هم از زبان مردم. گفت وگوي شرق با ناصر رئيسي فرد درباره همه آنچه که در سهميه بندي بنزين رخ داد پيش رفت. از کارت هاي هوشمند بازار آزاد گرفته تا بنزين هاي آزاد موجود در بازار، از خسارات وارده در شب سهميه بندي تا رانت هاي ايجاد شده و بنزين هاي قاچاق. شاه بيت مصاحبه با رئيسي فرد اما يک جمله بود؛ «مردم نگران عرضه بنزين نباشند. بنزين به اندازه کافي وجود دارد.» ناصر رئيسي فرد دکتراي مديريت از امريکا دارد. از سال 1354 يک جايگاه در تهران راه اندازي کرده و از سال 78 به عنوان مسوول اتحاديه جايگاهداران اختصاصي سراسر کشور انتخاب شده است. وي نماينده کارفرمايان در سازمان بين المللي کار است. وقتي وارد دفترش مي شوم مسوول جايگاه 159 براي پيگيري خسارات وارد شده به جايگاهش آمده است؛ «فروشگاه و انبار روغن در شب سهميه بندي آتش گرفت. حدود 43 ميليون تومان جنس داشتم. آتش نشاني هم تا دو نيمه شب مشغول مهار آتش بود.» اموال عمومي براي همه مردم است.
_-_-_
جنابعالي به عنوان رئيس اتحاديه جايگاهداران سوخت کشور چه زماني مطلع شديد که بنزين قرار است سهميه بندي شود؟
متاسفانه بدون اطلاع قبلي ما سهميه بندي اتفاق افتاد. حدود ساعت 30/8 شب پنجم تيرماه اطلاع يافتم که بنزين قرار است سهميه بندي شود. چون در جايگاه سوخت بودم از طريق مردم هم مطلع شدم. حدود ساعت 30/8 شب ديدم ازدحام درون جايگاه زياد شده است. برايم تعجب آور بود با خودم گفتم چطور جايگاهي که تا دو ساعت قبلش خلوت بوده اين طور ترافيک شده است.
يعني هيچ نامه رسمي يا دستوري براي جايگاه ها نيامده بود که مثلاً از فلان ساعت بنزين را با سهميه بندي عرضه کنند؟
اصلاً. قبلاً به ما خبر داده بودند که اپراتورهاي سيستم کارت هوشمند درون جايگاه ها حضور داشته باشند تا مدل جديد برنامه کارت هوشمند را نصب کنند. ما هم گفته بوديم که اپراتورمان ساعت يازده به جايگاه سوخت بيايد. هيچ نامه رسمي اي درباره سهميه بندي بنزين به ما ندادند. ما از طريق رسانه ها مطلع شديم.
اينکه مي گوييد «ما» يعني همه جايگاه ها در سراسر کشور؟
بله، هيچ کدام از جايگاه ها مطلع نبودند. معمولاً روال بر اين بود براي اينکه جايگاه ها را تجهيز کنيم و آ مادگي داشته باشيم، چنين اتفاقاتي را قبلاً اعلام مي کردند.
وقتي مي خواستند قيمت بنزين را از 80 به 100 تومان افزايش دهند چطور؟
آن زمان هم اين مشکل وجود داشت. تا ساعت 30/7 يا 8 شب مطلع نبوديم که قيمت بنزين افزايش يافته است.
ذخيره مخازن بنزين جايگاه ها در آن زمان به طور طبيعي بود يا از قبل اعلان کرده بودند که مخازن را پر کنيد؟
ما آن روز هم مثل روزهاي قبل سفارشات روزمان را داده بوديم و فرآورده مورد نيازمان را هم در مخازن تخليه کرده بوديم. در آن شب خاص هم اگرچه تراکم ماشين ها زياد شده بود اما فروش ها تفاوت آنچناني با روزهاي قبل نداشت.
مگر مي شود؟
بله، چون وقتي تراکم ماشين ها زياد شد، راه بندان ايجاد مي شود و تردد و ارائه خدمت با مشکل مواجه مي شود به همين دليل فروش هم کاهش مي يابد. در پنجم تيرماه هم ترافيک جايگاه ها اجازه نداد که ما بتوانيم ارائه خدمت خوبي داشته باشيم. مضافاً اينکه خروجي تلمبه ها هم مشخص است.
از هر تلمبه در هر دقيقه چه ميزان بنزين خارج مي شود؟
هر تلمبه حدود 45 ليتر در دقيقه مي تواند بنزين بزند.
شبي که بنزين سهميه بندي شد مردم تا ساعت چند در پمپ بنزين ها بودند؟
دقيقاً تا صبح. تا دو روز بعد از آن هم نمي دانم به چه دليل مردم براي دريافت سوخت در جايگاه ها ازدحام کرده بودند.
دقيقاً از ساعت 12 شب پنجم تير ماه در تمام جايگاه ها سيستم کارت هوشمند فعال شد؟ يعني از همان زمان سهميه هاي بنزين محاسبه شد؟
راس ساعت 12 شب در سراسر کشور سيستم کارت هوشمند از طريق کامپيوتر مرکزي راه اندازي شد و همه تلمبه ها در سراسر کشور غيرفعال شدند. همين جا لازم است توضيح دهم که از زمان اجرايي شدن سيستم کارت هوشمند، صاحبان جايگاه ها و کارکنانشان هيچ نوع مديريتي در عرضه بنزين ندارند.
يعني کل تلمبه هاي بنزين از يک سيستم مرکزي فرمان مي گيرند؟
همين طور است. تلمبه ها فقط و فقط با کارت هوشمند فعال مي شوند همه تلمبه ها هم از طريق يک سيستم مرکزي هدايت مي شوند.
شايع شده برخي جايگاه ها، تلمبه هايشان را سري کرده اند و با يک کارت هوشمند همه تلمبه ها کار مي کنند.
بعيد مي دانم. مگر اينکه سيستم در آن لحظه اشکال پيدا کرده باشد. حالا ممکن است دستگاه کارت خوان گاهي اشکال پيدا کند. من بعيد مي دانم که تلمبه اي سري شده باشد. براي اولين بار است که اين مساله را از شما مي شنوم.
الان واقعاً تمام جايگاه هاي سوخت رساني به سيستم کارت هوشمند متصل هستند؟
تمام جايگاه ها در سراسر کشور به اين سيستم وصل هستند. حتي تلمبه هايي که امکان نصب دستگاه هاي کارت خوان را به علت قديمي بودن نداشتند از طرف شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي پلمب شدند و حق عرضه سوخت ندارند.
در کل کشور چند جايگاه سوخت به سيستم کارت هوشمند متصل هستند؟
بيش از 2 هزار و 390 جايگاه سوخت رساني در سراسر کشور وجود دارد که همگي فعالند. اگر به طور متوسط در هر جايگاهي 9 يا 10 تلمبه نصب شده باشد نزديک به 20 هزار تلمبه سوخت رساني در سراسر کشور وجود دارد که به جز 15 درصد آنها که امکان نصب کارت خوان نداشتند همگي به سيستم کارت هوشمند متصل شده اند.
تکليف آن 15 درصدي که به سيستم متصل نشده اند چه مي شود؟
فعلاً از رده خارج هستند و پلمب شده اند.
مکانيسم انتقال اطلاعات دريافت سوخت به چه شکل است. کارت خوان ها اطلاعات را از تلمبه ها به دفتر جايگاه منتقل مي کنند و بعد از آن اطلاعات به کجا مي رود؟
روال انتقال اطلاعات کارت هوشمند از طريق شبکه هاي مخابراتي است. تمام تلمبه ها به يک کامپيوتر مرکزي در دفتر جايگاه ها وصل هستند. کامپيوتر هاي جايگاه هاي سوخت به کامپيوتر ناحيه متصل است و آن به منطقه شرکت نفت وصل است.
تهران چند ناحيه سوخت رساني دارد؟
تهران و حومه نزديک به 18 يا 19 ناحيه دارد با 189 جايگاه.
اطلاعات هرچند ساعت يک بار منتقل مي شود؟
ببينيد اطلاعات دريافت سوخت مداوم از تلمبه ها به کامپيوتر دفتر جايگاه منتقل مي شود اما انتقال اطلاعات از آنجا به ناحيه هر دو ساعت يک بار اتفاق مي افتد. از آنجا اطلاعات به کامپيوتر منطقه مي رود و سپس اطلاعات عرضه سوخت از همه مناطق کشور به يک سيستم مرکزي منتقل مي شوند.
اين سيستم مرکزي کجاست؟
تا آنجا که مي دانم در دو مرکز اصلي دانشگاه و امام خميني مستقر هستند.
از وقتي يک مشتري کارتش را در داخل کارت خوان مي گذارد و بنزين مي زند تا زماني که اين اطلاعات در کامپيوتر اصلي ثبت شود چه مدت زماني طول مي کشد؟
نهايتاً حدود 2 ساعت.
قبلاً اعلام شده بود که 24 ساعت زمان لازم است تا اطلاعات کارت خوان ها در يک /جا متمرکز شوند.
در برخي مناطق به دليل اينکه در شبکه هاي مخابراتي مشکلاتي داريم ممکن است زمان بيشتري لازم باشد. حتي اگر شبکه در برخي فواصل قطع باشد نهايتاً ظرف مدت 24 ساعت اطلاعات در کامپيوتر اصلي متمرکز مي شود.
مقصودم از اين سوال اين است که اگر سهميه 400 ليتري کسي تمام شد آيا مي تواند در اين خلاء 2 تا 3 ساعتي که براي ثبت اطلاعات در کامپيوتر مرکزي لازم است باز هم بنزين بزند؟
خير. چون شبکه عرضه بنزين جداگانه از کامپيوتر اصلي فرمان مي گيرد و کارت ها هم جداگانه شارژ مي شوند. يعني شارژ باقي مانده هر کارت بلافاصله روي تلمبه اعلام مي شود.
براساس دستورالعمل وزارت نفت خودروهاي شخصي با هر کارت مي توانند روزي 3 بار و در هر مرحله 60 ليتر دريافت کنند. بنابراين 180 ليتر در روز تا سقف 400 ليتر مي توانند سوخت بگيرند. فرض کنيد الان سهميه 400 ليتري من تمام مي شود. حداقل 2 تا 3 ساعت طول مي کشد تا در سيستم يکپارچه کارت هوشمند ثبت شود که سهميه من تمام شده است. بنابراين تا آن زمان من همچنان مي توانم سوخت دريافت کنم. درست است؟
نمي دانم. هنوز اين مسائل را نمي دانم. البته فکر مي کنم هنوز کارت هاي هوشمند اشکالاتي دارد. خواهش مي کنم اين را تاکيد کنيد تا مردم بدانند که جايگاهداران در اشکالات احتمالي کارت هوشمند نقشي ندارند.
شما در صف نخست با عملکرد کارت هوشمند مواجهيد. مايلم وقتي مي گوييد کارت هوشمند هرگونه مشکلاتي دارد آن را بيشتر تشريح کنيد.
کارت ها هنوز کاملاً هماهنگ عمل نمي کنند. همين مساله را هم به شرکت پخش فرآورده هاي نفتي منتقل کرده ام.
يعني چه هماهنگ نيست؟
براي برخي کارت ها، کارت خوان تلمبه ها سهميه 400 ليتري را نشان مي دهد و براي برخي کارت هاي خودروهاي شخصي سهميه 800 ليتري را نشان مي دهد. براي برخي سهميه 360 ليتري را نشان مي دهد و براي برخي اصلاً مي نويسد که سهميه بنزين ندارند. لذا اين اشکالات در نرم افزارشان وجود دارد که مشکلاتي را برايمان ايجاد کرده است. گاهي باقي مانده ذخيره بنزين را هم درست درج نمي کند. مثلاً وقتي کسي 40 ليتر از 60 ليتري که در يک مرحله مي تواند سوخت بگيرد دريافت مي کند باقي مانده اش 18 يا 19 ليتر درج مي شود. اين مساله براي مردم سوءتفاهماتي ايجاد کرده است. مردم فکر مي کنند که اين دو ليتر را جايگاهدار با دست کاري در سيستم براي خودش برداشته است.
حالا واقعاً جايگاهداران در سيستم کارت هوشمند دست کاري نمي کنند؟،
اصلاً برايشان امکان پذير نيست.
آن فردي که به عنوان اپراتور سيستم کارت هوشمند در جايگاه حضور دارد از افراد شماست يا شرکت نفت؟
اپراتورها اکثراً از طرف صاحبان جايگاه ها معرفي شده اند. اما برنامه کارت هوشمند به هيچ ترتيبي از طرف ما قابل ورود نيست.
حالا واقعاً آن دو ليتري که اشاره کرديد اشتباهاً در کارت خوان ها درج نمي شود از سهميه ها کم مي شود يا صرفاً اشتباه سخت افزاري است؟
واقعاً نمي دانم. ما هيچ سيستمي نداريم تا در جايگاه ها سهميه ها را کنترل کنيم.
پس اين گونه افراد براي روشن شدن سهميه باقي مانده واقعي شان چه کار کنند؟
ما راهنمايي شان مي کنيم به ادارات پست مراجعه کنند و به دفتر خدمات کارت هوشمند در آنجا مراجعه کنند. قاعدتاً آنها مي توانند کارت را بازخواني کنند و اطلاعات دقيق را در اختيار مردم قرار دهند.
به غير از مواردي که اشاره کرديد اجرايي شدن کارت هوشمند چه مشکلاتي را براي جايگاهداران سوخت ايجاد کرده است؟
ببينيد کارت هوشمند پايه تجارت الکترونيک است. تازه ما خيلي دير به فکر استفاده از اين سيستم الکترونيک افتاده ايم. منتها چون فرهنگ سازي استفاده از آن را انجام نداده ايم حالا که اين کارت يک ارزشي پيدا کرده روش هاي حفاظتي آن را آموزش نداده ايم. بنابراين يکي از مشکلات ما اين است که مردم کارت سوخت شان را گاهي در پمپ بنزين ها جا مي گذارند.
بحث مان که به اينجا رسيد مايلم به يک نکته اشاره کنم. اين روزها برخي از خريد و فروش کارت هوشمند خبر مي دهند. فعلاً که کارت ها هک نشده اند. بنابراين اولين ظني که مي رود اين است که برخي جايگاه داران، کارت هاي جامانده را به شکلي در بازار سياه عرضه مي کنند. آيا شما تاييد مي کنيد؟ خواهش مي کنم از موضع صنفي به اين بحث نگاه نکنيد.
صادقانه عرض کنم که اين مساله را نه به طور قطع رد مي کنم و نه به طور قطع تاييد مي کنم. ظن بيشترم اين است که اين مطلب درست نيست. اما اجازه بدهيد مطلبي را همين جا عرض کنم. معتقدم که راه هاي بسيار کارآمدتر، علمي تر، متنوع تر و کم ضررتري از سهميه بندي بنزين وجود دارد. شما هر کالايي را سهميه بندي کنيد در کنارش فساد به وجود خواهد آمد.
به آنجا هم مي رسيم. فعلاً جواب سوالم را بدهيد؟
اجازه بدهيد. عرض مي کنم.
يعني تاييد مي کنيد که جايگاهدار ممکن است کارت سوخت جامانده را در بازار آزاد بفروشد. درست است؟
جايگاه دار خير.
برخي کارگران جايگاه؟
حالا براي عده بسيار کمي از کارگران جايگاه ممکن است اين مصداق داشته باشد. بيشترين اتفاقي که خودم ديدم اين است که مشتري بعدي ممکن است سهواً کارت هوشمند مشتري قبلي را بردارد.
سهواً که نمي شود آقاي رئيسي فرد؟
چرا اتفاق افتاده است.
مگر ممکن است کسي کارت خودش را در جيبش نگه دارد بعد سهواً کارت ديگري را بردارد؟،
خيلي از مردم هنوز عادت نکرده اند کارت بزنند. وقتي کارتي در تلمبه جا مي ماند بسياري از مردم به روال گذشته چون مي بينند که تلمبه فعال است از آن استفاده مي کنند.
وقتي کسي يادش نيست که کارتش را درون کارت خوان بگذارد طبيعتاً يادش هم نخواهد ماند که آن را بردارد.
اتفاق مي افتد آقا. اينقدر فکر مردم مشغول است که اين اتفاقات مي افتد. براي اينکه راستي عرايضم را متوجه شويد تشريف بياوريد و يک تحقيق ميداني در جايگاه ها انجام دهيد.
شما گزارشي داريد که مشخص کند روزانه چه ميزان کارت در جايگاه هاي سوخت جا مي ماند؟
خير آمار دقيقي ندارم. اما روزهاي اول کارت جا مانده خيلي زياد بود. اما به مرور اين روند کند شد و پس از سهميه بندي ميزان کارت هاي جا مانده در پمپ بنزين ها بسيار کم شده است چون کارت ها ارزش پيدا کرده است.
وقتي کارتي در تلمبه جا مي ماند متصدي جايگاه آن را چه کار مي کند؟
عمده کارگران در پايان هر شيفت، کارت ها را تحويل دفتر جايگاه ها مي دهند. دفاتر هم آنها را پشت شيشه ها آگهي مي کنند. بعضي موارد هم اتفاق افتاده که مشتريان سهواً کارت ديگري را برده اند اما دوباره آن را به جايگاه برگردانده اند که از مردم واقعاً تشکر مي کنم. برخي از مردم حتي کارت هايي را که اشتباهاً برده اند به ما هم نمي دهند. مي گويند به تو (جايگاهدار) هم نمي دهم. شماره تلفن شان را داده اند تا صاحب کارت با خودش تماس بگيرد.
آقاي رئيسي فرد نمي خواهم حرف کلي بزنم. اگر هم در جايي مشکلي را طرح مي کنيم خدايي نکرده مقصودمان زير سوال بردن زحمات قشر زحمتکش جايگاهداران يا کارگران زحمتکش آنها نيست. طبيعي است که در هر قشري ممکن است تعداد معدودي باشند که ضوابط حرفه اي را رعايت نکنند. بحث من اين است که احتمالاً موردي وجود دارد که اين مردمي که مي فرماييد به برخي از جايگاهداران اعتماد نمي کنند و مي خواهند خودشان کارت را به دست صاحب آن برسانند.
ديدگاه اجتماعي درباره انسان هاي متفاوت، مختلف است. مي بينيد مثلاً پشت گواهينامه از يابنده درخواست شده تا آن را به صندوق پست بيندازد. اما برخي مقيدند حتماً خودشان آن را به دست صاحب آن برسانند. اين مساله در شرع ما هم وجود دارد که اگر شيئي را پيدا کرديد يا به آن دست نزنيد يا به دست صاحب آن برسانيد.
لطفاً به حاشيه نرويد. سوالم را جواب دهيد. آيا شما تاييد مي کنيد که برخي جايگاه ها کارت هاي جا مانده را به بازار سياه برده اند؟
بنده مي گويم بعضي افراد هستند آن هم با فراواني بسيار کم. دليلم هم اسامي کارت هاي جا مانده اي است که پشت شيشه دفتر جايگاه ها نصب شده است. اين کارت ها را هم کارگران زحمتکش جايگاه ها تحويل داده اند.
آماري از سرقت کارت ها در جايگاه هاي سوخت هم وجود دارد آن هم از زمان آغاز سهميه بندي؟
از روزي که بنزين صرفاً با کارت هوشمند عرضه مي شود اين اتفاق مکرر افتاده است. حتي در حضور نماينده شرکت نفت کارت سوخت دزديده اند. يک موتوري آمد و گفت کارت ندارم. کارت ديگري را گرفت در کارت خوان قرار داد، بنزين را نصفه زد، پولش را هم نداد و فرار کرد. از اين نوع اتفاقات فراوان رخ داده است.
منظورم از طرح سوالات اين بود شما قصد نداريد سيستم متمرکزي ايجاد کنيد که اگر کارتي در جايگاهي جا بماند هر شب در يک جا تجميع شود و مردم به آنجا مراجعه کنند؟
ما دنبال اين بحث نيستيم، چون فعلاً کارت هاي جا مانده را پشت شيشه جايگاه ليست مي کنيم. اگر ظرف يک هفته صاحب آن مراجعه کرد کارتش را تحويل مي گيرد. کارت هاي باقي مانده را ما تحويل نواحي شرکت نفت مي دهيم اما اسامي را از پشت شيشه برنمي داريم.
ممکن است من نوعي در چهار جايگاه سوخت گرفته باشم. نمي توانم به چهار جا مراجعه کنم. بهتر نيست يک جا مشخص شود؟
اين را بايد شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي تعيين کند. چون اين مسووليت حساسي است و ما امکانش را نداريم. به نظر من بهترين روال اين است که سيستمي طراحي کنيم تا به مردم هشدار دهد کارتشان را درون تلمبه جا گذاشته اند. اميدوارم ظرف هفته آينده به صورت آزمايشي اين سيستم را در يک جايگاه نصب کنيم. يا مثلاً به دنبال سخت افزاري هستيم که مردم بتوانند آن را در اتومبيل يا کيفشان بگذارند و وقتي کارت از آن خارج شد بوق بزند تا هنگامي که کارت به محلش برگردد. ما به دنبال اين روال هستيم تا ديگر کسي کارتش را جا نگذارد.
اگر احياناً کساني از کارت هاي جا مانده يا کارت هاي غير از کارت خودشان سوخت گيري کنند، امکان رديابي شان وجود دارد؟
بستگي دارد که امکانات برنامه کارت هوشمند چگونه تعريف شده باشد. قاعدتاً امکانش بايد وجود داشته باشد. چون کل جايگاه ها مشخص است. من به مردم توصيه مي کنم که وقتي کارت شان را گم کردند به سرعت براي سوزاندن آن اقدام کنند و براي اين کار به دفاتر خدمات کارت هوشمند مراجعه کنند.
آقاي رئيسي فرد، از وقتي بنزين سهميه بندي شد آيا از سهميه بنزيني که به جايگاه ها ارسال مي شده هم کاسته شده است؟
ما اصلاً بحث سهميه را نداريم. هر جايگاهي متناسب با مصرفش تقاضاي فرآورده مي کند و برايش مي آورند.
روزي چند نوبت؟
بستگي دارد. جايگاهي در تهران داريم که روزي 300 هزار ليتر بنزين فروش مي کند. اين مقدار بنزين مي شود حدود 10 تا 12 تريلي. پشت سر هم که نمي تواند بنزين خالي کند. چون حجم مخازن بنزين محدود است. بنابراين انبارهاي بنزين تهران در طول شبانه روز هر موقع ما جنس خواسته ايم برايمان فرستاده اند. در اين روزها هيچ گاه با کمبود فرآورده مواجه نبوديم و هيچ جايگاهي به دليل کمبود فرآورده تعطيل نشد.
در همان شبي که بنزين سهميه بندي شد، برخي مردم معترض بودند که بعضي از جايگاه ها، به دليل کمبود بنزين، بسته بودند.
اولاً خدمتتان عرض کنم که مخازن جايگاه ها محدود است. فرآورده هم بايد از طريق انبارها حمل شود. در تهران از سه انبار بنزين به جايگاه ها مي رسد. از انبار شمال شرق در قوچک، انبار شمال غرب در کن و انبار جنوب در ري به جايگاه ها بنزين مي فرستند. براي حمل سوخت بايد مسير آماده باشد. در شب سهميه بندي به دليل ازدحامي که مردم به وجود آورده بودند، امکان تخليه بنزين وجود نداشت. بنده گزارش داشتم که در بسياري از جايگاه ها تانکر بنزين رفته بود اما ترسيده بايستد. براي اينکه تانکري که 20 هزار ليتر بنزين حمل مي کند يک بمب متحرک است. گازي که روي سطح بنزين به وجود آمده با کوچکترين ضربه اي حالت انفجار پيدا مي کند.
يعني بسياري از تانکرهاي بنزين در شب سهميه بندي به جايگاه آمدند اما نتوانستند وارد جايگاه شوند؟
بنزين را تا جايگاه حمل کرده اند اما چون شلوغي را ديده اند رفته اند در يک منطقه خلوت پارک کرده اند. بعد از سهميه بندي که جايگاه ها حالت عادي پيدا کرد هيچ گزارشي دريافت نکرده ام که جايگاهي به خاطر نبود بنزين تعطيل شده باشد.
در هيچ جاي کشور؟
در هيچ جا کمبود فرآورده نداشتيم. حالا ممکن است وقفه اي به خاطر برخي مسائل پيش بيايد. مثلاً در همين خيابان دکتر شريعتي، وقتي خيابان ريزش کرد تانکر سوخت نمي توانست حرکت کند. طبيعي است دو جايگاهي که در نزديکي اين حادثه بودند چند ساعتي با کمبود فرآورده مواجه شدند.
ذخيره بنزين هر جايگاه معمولاً چقدر است؟
متفاوت است. جايگاه هاي متوسط دو مخزن 50 هزار ليتري دارند. جايگاه هاي بزرگتر نظير جايگاه همت يا جايگاه نيايش، سه يا چهار مخزن 50 هزار ليتري بنزين دارند.
چه تعداد از جايگاه هاي سوخت رساني تهران دولتي است؟
از مجموع جايگاه هاي سطح تهران 28 جايگاه در اختيار شرکت نفت است و مابقي اختصاصي است. در سراسر کشور هم از مجموع حدود 2400 جايگاه 200 جايگاه در اختيار شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي است و بقيه خصوصي است.
آقاي رئيسي فرد، يکي از دلايلي که باعث شلوغي پمپ بنزين ها مي شود، گاهي عدم اطمينان مردم از عرضه کافي بنزين است. حتماً شما هم ديده ايد که خودرو بيش از نصف هم بنزين دارد اما باز هم صاحب آن مي خواهد باک ماشينش پر باشد. مايلم شما به عنوان رئيس اتحاديه جايگاهداران کمي نگراني مردم را در عرضه کافي بنزين کم کنيد.
در شرايط فعلي، آنچه که بنده به عنوان بخش خصوصي اطلاع دارم صادقانه به مردم عرض مي کنم که هيچ نوع کمبودي براي عرضه بنزين و فرآورده هاي ديگر وجود ندارد. جايگاه ها هرچقدر فرآورده نياز داشته باشند، توسط شرکت ملي پخش فرآورده هاي ايران برايشان ارسال مي شود. به اندازه مصرف روزشان و شايد هم بيشتر. جايگاه ها همواره در مخازنشان ذخيره بنزين دارند.
چقدر طول مي کشد که از انبارها برايتان بنزين ارسال شود؟
در تهران کمتر از دو ساعت. حتي بنزين سوپر که فقط از انبار ري توزيع مي شود حداکثر حدود 5/2 ساعت طول مي کشد که به جايگاه برسد، بنابراين هيچ جايگاهي با کمبود سوخت مواجه نيست. بنابراين هموطنان اصلاً دغدغه کمبود سوخت نداشته باشند.
پس تکليف برخي جايگاه ها که تلمبه هايشان را گاه مي بندند چه مي شود؟
ممکن است بعضي از تلمبه ها اشکال داشته باشد. چون سيستم عرضه از جايگاهداران گرفته شده است ممکن است در اوايل اجراي کارت هوشمند چند تلمبه از طريق مرکز قطع شود.
يعني تلمبه را از مرکز کنترل کارت هوشمند مي توانند قطع کنند؟
بله. چون تلمبه ها از يک جا کنترل مي شوند. مثلاً شبي که سهميه بندي آغاز شد درست راس ساعت 12 شب، تمام تلمبه ها در يک لحظه در سراسر کشور قطع شد.
براي چه مدت؟
در بعضي جايگاه ها 20 دقيقه، در برخي جايگاه ها تا يک ساعت طول کشيد. چون بايد اطلاعات به سيستم مرکزي منتقل مي شد. بعد از اصلاح برنامه، تلمبه ها آرام آرام وارد مدار شد.
همين قطعي حداقل 20 دقيقه اي باعث التهاب مردم نشد؟
خيلي از جايگاهداران توانستند مردم را توجيه کنند که به چه دليل تلمبه ها از کار افتاده است. به مردم گفتيم که بنزين از آن ساعت به بعد جزء سهميه شان محسوب مي شود بنابراين از آنان خواستيم اگر بنزين دارند بروند و سر فرصت براي دريافت بنزين بيايند. در بسياري جايگاه ها مردم آگاهانه عمل کردند و در برخي جايگاه ها هم متاسفانه تنش هايي داشتيم. آن هم فکر مي کنم کساني اين کار را کردند که به دنبال سوءاستفاده بودند نه مردم عادي.
چه تعداد از جايگاه ها در ماجراي سهميه بندي تخريب شد؟
آمار دقيقي ندارم. تخريب هم تعريف خاصي دارد که بايد ابتدا آن را روشن کنيم.
به نظرم شما از پاسخ به اين پرسش شانه خالي مي کنيد. اجازه بدهيد سوالم را اينگونه طرح کنم. چه تعداد از تلمبه هاي سوخت رساني آن شب از رده خارج شد؟
شايد در مجموع تلمبه هاي تهران بين 50 تا 60 تلمبه از سيستم خارج شد که اين تعداد هم قول مي دهم تا پايان همين هفته راه اندازي مي شوند. تاکنون هم حدود 40 درصد اين تلمبه ها راه اندازي شده اند.
به طور ميانگين خسارت تلمبه هاي آسيب ديده چقدر مي شود؟
تلمبه هاي متفاوتي در جايگاه ها نصب شده اند. اما اگر بخواهيم متوسط آنها را حساب کنيم قيمت هر تلمبه حدود 4 ميليون تومان است.
يعني حدود 240 ميليون تومان در شب سهميه بندي به تلمبه هاي سوخت رساني خسارت وارد شده است؟
حدوداً بله.
اين خسارت را شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي پرداخت مي کند؟
هماهنگي هايي انجام داده ايم که با کمک شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي اکثريت قريب به اتفاق اين تلمبه ها تا پايان هفته جايگزين شوند.
خسارت هاي ديگري که اعم از سرقت يا آتش سوزي به برخي جايگاه ها وارد شده چقدر است؟
هنوز برآورد نکرده ايم اما جايگاه ها زير پوشش بيمه هستند. همکاران من جزء خادم ترين گروه هاي جامعه هستند. چون ما هيچ روز تعطيلي نداريم.
خودتان نمي خواهيد تعطيل باشيد يا مجاز نيستيد؟
اصلاً مجاز نيستيم. در طول 24 ساعت بايد فعاليت کنيم. حتي اگر بنزين هم تمام کرده باشيم بايد يک تلمبه را روشن نگه داريم و به مردم اطلاع رساني کنيم. ما درست آخرين حلقه عرضه سوخت به مردم هستيم. در آن شب سهميه بندي هم، صاحبان جايگاه ها به رغم همه اتفاقاتي که افتاد با مردم تعامل داشتند و سعي کردند هيچ نوع نگراني اي براي مردم ايجاد نشود.
از همکارانتان که در شب سهميه بندي آسيبي نديدند؟
خير. مشکلي نبود.
مخازن جايگاه ها چطور؟ براي مخازن بنزين که رخدادي پيش نيامد؟ مثلاً شايعه کرده بودند که در پمپ بنزين همت يا نيايش، مخزن بنزين دچار سانحه شده است.
خير. خوشبختانه هيچ آسيبي متوجه مخازن بنزين نشده حتي براي مخازن حکيميه هم مشکلي پيش نيامده. از چندي پيش خود جايگاهداران تلاش کردند تا سيستم جايگاه ها را به روز کنند. البته متاسفانه در اين راستا با کم لطفي برخي ارگان ها مواجه شديم.
مثلاً چه ارگان هايي؟
مثل شهرداري، ما اگر بتوانيم بخشي از جايگاه ها را براي عرضه خدمات تجاري و رفاهي به مردم اختصاص دهيم واقعاً به نفع مردم است. اگر بتوانيم در جايگاه ها نشريات را به مردم عرضه کنيم، مردم از وقتشان هم مي توانند نهايت استفاده را بکنند. اگر مثلاً سلف سرويس در جايگاه هاي سوخت بتواند به مردم خدمات شبانه روزي بدهد خواهيد ديد که چقدر به نفع مردم است. يا عرضه لوازم يدکي و خدمات اتومبيل. شهرداري حتي مي تواند اين موارد را رسمي اعلام کند.
شما آماده ايد اينگونه خدمات را در جايگاه هاي سوخت ارائه کنيد؟
به سرعت. فقط بايد شهرداري اجازه دهد. حتي براي اين کار مصوبه شور اول مجلس را هم در دوره ششم داريم. در آنجا اين اجازه داده شده است تا 10 درصد فضاي جايگاه ها، براي عرضه خدمات به مردم، تجاري شود. در آنجا از شهرداري خواسته شده بود که براي اين فضا عوارض و پذيره دريافت نکند. اگر شهرداري اين کار را انجام دهد ما در کوتاه مدت همه جايگاه ها را تجهيز مي کنيم.
آقاي رئيسي فرد در دوره اي کارت هاي اضطراري سوخت به جايگاه ها داده شد. آيا اين کارت ها هنوز در اختيار جايگاه داران قرار دارد؟
خير. از اول خرداد که عرضه سوخت با کارت هوشمند اجباري شد تمام کارت هاي اضطراري را جمع آوري کردند.
اگر امروز يک نفر خودرويش را به زحمت به جايگاه سوخت رسانده باشد يا در راه مانده باشد و کارت هوشمند نداشته باشد چه کار بايد بکند؟
متاسفانه يکي از معضلاتي که اين روزها گريبان جايگاهداران را گرفته همين است. برخي از شهروندان کارت سوخت شان را گم کرده اند و گفته اند يک ماه ديگر کارت جديدشان صادر مي شود، خيلي ها کارت سوخت شان را جا گذاشته اند و با عجله از منزل خارج شده اند و مثلاً مريض دارند. از ما خواهش مي کنند که بنزين در اختيارشان بگذاريم. ما متاسفانه شرمنده مي شويم. چون نمي توانيم تلمبه را راه بيندازيم. کارت هوشمند کليد تلمبه است. تا قبل از سهميه بندي مردم با هم تعامل داشتند. الان متاسفانه کارت سهميه دارد کسي حاضر نيست اين سهميه سه ليتري اش را که فقط به درد گرم کردن اتومبيل مي خورد به کس ديگري بدهد. لذا متاسفانه نمي توانيم کاري انجام دهيم و مردم هم فکر مي کنند که ما نمي خواهيم بنزين بدهيم.
يعني هيچ راهي براي آن کس که به خاطر نداشتن بنزين در راه مي ماند وجود ندارد؟
متاسفانه راهي وجود ندارد. مگر همان فسادهايي که اشاره کرديد که به مرور هم اين فسادها زياد خواهد شد. چون آن انساني که قلقلک پذير است قلقلکش مي دهند. همين مساله باعث مي شود که وقتي من کارتم را در جايگاه جا گذاشتم ديگري که نيازمند است آن را بردارد و به من ندهد. از همين جا فسادها گسترش مي يابد. آرام آرام موتورسواراني که اقدام به سرقت هاي کارت هوشمند مي کنند زياد مي شوند. اينها نمونه عيني دارد. بسياري از کارت هايي که به بازار آزاد آمده از همين طريق بوده است.
قبل از مصاحبه با شما کنار ميز منشي تان نشسته بودم. جايگاهداري از سنندج تماس گرفته بود و مي گفت در آنجا هر پنج ليتر بنزين را دو هزار و پانصد تومان به صورت آزاد مي فروشند. اين بنزين از کجا مي آيد. اگر تلمبه ها همه با کارت کار مي کنند؟
بگذاريد من نکته بهتري برايتان بگويم، يکي دو روز پيش، کسي به من مي گفت که در جاده شمال بنزين تمام کرده و مجبور شده از يک موتورسوار ده ليتر بنزين را 20 هزار تومان بخرد. يعني ده ليتر سهميه موتورش را آن فرد فروخته است. من ممکن است مثلاً 60 ليتر سهميه ام را به شما 60 هزار تومان بفروشم. شما هم اگر مجبور باشيد مي خريد ديگر. يواش يواش اين کار مي شود کاسبي. بدتر از اين موضوع در وسايط نقليه عمومي وجود دارد. شما فکر نکنيد بنزين آزاد فقط از طريق جايگاهدار بيرون آمده. اگر نيازمندي رفت و از فلان تاکسي که ماهي 800 ليتر سهميه دارد سهميه اش را بيش از کارکرد يک ماهش خريد چه اتفاقي مي افتد. مي خواهم بگويم آن کارخانه داري که بايد به کارخانه اش سرکشي کند حتي ليتري 1000 تومان هم بنزينش را مي خرد. حالا اگر دولت در اختيارش گذاشت از دولت بنزين مي خرد و اگر دولت اين کار را نکرد از طريق غيرقانوني بنزين اش را فراهم مي کند.
به شما نگفته اند که از اين پس کارت هوشمند صاحبان خودرو را با خودرويشان مطابقت دهيد؟
نمي توانيم اين کار را بکنيم.
چرا نمي توانيد. پشت هر کارت که مشخصات ماشين را نوشته اند؟
نمي توانيم زير بار اين موضوع برويم. کارگر دارم که اصلاً سواد ندارد يا به دليل کمبود کارگر گاهي نمي رسيم که پول بنزين را بگيريم.
تعداد کارگرتان را زياد کنيد.
با کدام پول؟
بابت فروش بنزين چقدر کارمزد مي گيريد؟
متغير است. براساس درجه بندي جايگاه براي هر ليتر بنزين بين 3 تا 5 تومان کارمزد مي گيريم.
شنيدم که بعد از سهميه بندي اين کارمزد را براي همه يکسان کرده اند. يعني 2/4 تومان براي هر ليتر.
اصلاً چنين چيزي صحت ندارد. تازه آن کارمزد 5 توماني شايد براي 50 جايگاه در سراسر ايران باشد. اکثريت جايگاه ها حدود 2/3 تومان براي هر ليتر مي گيرند.
يعني اگر جايگاهي 100 هزار ليتر در روز بنزين بفروشد ماهي 9 ميليون تومان درآمد دارد؟
البته حدود 5/1 تا 2 ميليون تومان از اين ميزان سهم تبخير بنزين است. جايگاهي که 100 هزار ليتر مي فروشد حداقل 15 کارگر دارد. بنابراين حدود 4 ميليون تومان حداقل هزينه کارگر داريم. حدود 2 ميليون تومان هم هزينه تعميرات ماهانه مان مي شود.
اجازه بدهيد از مسائل ريز جايگاهداري خارج شويم. آقاي رئيسي فرد با سهميه بندي بنزين چرا قيمت خودرو بالا رفت؟
بگذاريد علتش را واضح بگويم. مثلاً وانت از رده خارجي که شايد قبل از سهميه بندي 500 هزار تومان قيمت داشت، الان 4 ميليون تومان قيمت گذاشته اند. براي چه؟ به خاطر سهميه بنزين. خود من رفتم يک وانت بخرم. چرا رودربايستي کنيم.
خريديد؟
گران بود. نخريدم. فروشنده وانت مي گفت مي توانم با فروش سهميه ام بيش از قيمت ماشين دربياورم. اينها همان ناهنجاري هايي است که به آن اشاره کردم از طريق سهميه بندي ايجاد شده است.
به شما نگفته اند در چه زماني بنزين آزاد عرضه خواهد شد؟
هنوز چيزي نگفته اند. مجلس مصر است که ظرف يکي دو ماهه آينده نرخ بنزين آزاد اعلام شود. خود آقاي نعمت زاده نظرش همين است. اميدوارم دولت و شخص آقاي رئيس جمهور محترم به اين موضوع روشن بينانه نگاه کنند.
فکر مي کنيد بنزين آزاد چه نرخي تعيين شود؟
نظر شخصي ام اين است که بنزين بايد به قيمت تمام شده عرضه شود. يعني ليتري 500 تومان.
به نظر شما سهميه بندي گام اول رسيدن به قيمت واقعي بنزين نيست؟
هر چه زودتر اين کار انجام شود بهتر است. اينکه مي گويند با افزايش قيمت بنزين، تورم سرسام آور مي شود به نظرم درست نيست. چون آنچه در جامعه تاکنون به وجود آمده، فقط عوارض رواني است. از دي ماه سال گذشته که بحث بنزين آغاز شد هيچ تغييري در قيمت انجام نشد اما قيمت ها افزايش يافت تا اين اواخر که 20 تومان بنزين گران شد. از دي ماه تا روزي که بنزين گران شد قيمت ها 200 تا 500 درصد افزايش داشته. آن روز هم قيمت بنزين 20 تومان افزايش يافت و 50 درصد قيمت ها افزايش يافت.
