وقتي CNN، رويترز و ديگر خبرگزاريها دقيقه به دقيقه تعداد كشتهشدههاي نظامي و غيرنظامي عراق را اعلام ميكنند، در واقع ميخواهند به ما اعلام كنند فاجعهاي بس بزرگتر از آنچه تصورش را ميكنيد درحال رخ دادن است اما راستش را بخواهيد وقتي نگاه من و شما به آمار لحظهاي كشتار در عراق ميافتد، كمتر ياد فاجعه و حادثه ناگوار ميافتيم. تكرار اين اخبار آن حس و واكنش مورد انتظار را از ما گرفته. دستكم من اعتراف ميكنم از خواندن اين اخبار تكراري و آماري كمتر دچار هيجان ميشوم و آنطور كه بايد حس انساندوستيام گل كند، نميكند. اينها را گفتم كه بدانيد آدمها همچنان در عراق و افغانستان قرباني ميشوند، هرچند كه روزنامهها مجبور باشند براي جلوگيري از تكرار و براي تغيير ذائقه، خوانندههايشان را با موضوعات ديگري سرگرم كنند. باور كنيد اگر تروريستها در لندن اين آشوب بمبگذاري و انفجار را بهوجود نميآوردند، اين هفته از فرط آرامش و سكون ميتوانست لقب ديازپام بگيرد. نه تعيين كابينه آقاي براون نخستوزير تازهكار انگليسيها و نه جشن پيوستن دوباره هنگكنگ به چين، هيچكدام نميتوانستند نگاهها را بدزدند و گوشها را تيز كنند.1- انگليس؛
کابينه خانوادگي
اگر قرار بود به كشورهاي خبرساز و پر سر و صدا جايزه بدهند، انگليس اين هفته بيشك بيرقيب بود و برنده مطلق. مادلين، گوردون براون و كابينهاش، مرسدس بمبگذاريشده، فرودگاه گلاسكو و جيپ كروكي منفجرشده، همه و همه انگليس را به صدر اخبار جهان فرستادند.
نكته اول: يك خانم و آقاي پرتغالي و ايتاليايي ساكن اسپانيا توسط پليس اين كشور دستگير ميشوند، چون تصميم گرفته بودند از خانواده مادلين اخاذي كنند. آنها طي يك تماس تلفني به مادر مادلين پيشنهاد ميدهند در ازاي پرداخت دو و نيم ميليون پوند، دخترشان را تحويل بگيرند.
نكته دوم: پليس اسپانيا به هنگام دستگيري اخاذان با پيرمردي شصت و يك ساله مواجه ميشوند. احتمالاً خانواده كاملو از كمبود توجه و محبت رنج ميبردهاند و با اين نقشه كمي مورد توجه قرار گرفتهاند و مشكلشان حل شده.
نكته سوم: و اما ربط اين قضايا به انگليس اين است كه مادلين دخترك بريتانيايي است كه در پرتغال گم شده يا بهتر است بگويم دزديده شده و حالا تمام اروپا براي پيدا كردن او بسيج شده.
نكته چهارم: آقاي گوردون براون كليد خانه شماره ده خيابان داونينگ استريت را از بلر گرفت، پلهها را بالا رفت و كابينهاش را معرفي كرد. كابينه جديد انگليس يك ويژگي بامزه دارد و آن هم اين است كه وزرا با هم نسبت خانوادگي دارند. مثلاً آقاي اد بالز همراه همسرش در كابينه مشغول به كار شدهاند همينطور برادران ميلي بند و...
نكته پنجم: روزنامه گاردين روزنامه معتبري است اما براي نشاندادن اين ويژگي بامزه كابينه آقاي براون، عكس عروسي آقاي اد بالز و خانم ويوت كوپر را در صفحه اول خود چاپ ميكند! توجه داريد كه روزنامههاي ايراني براي آنكه متانت خود را حفظ كنند، عكسهاي مربوط به تشييع جنازه طرف خود را تازه آن هم در صورتي كه فرد مذكور شخصيت سياسي باشد، چاپ ميكنند.
2- چين؛
جشن بازگشت
نميدانم چطور ممكن است يك كشور بيش از يك ميليارد نفر جمعيت داشته باشد اما از درگيريهاي داخلي در آن خبري منتشر نشود. خب راستش وقتي عراق با نصف نصف جمعيت چين چنين سر و صدايي از درگيريهاي قوميتي به راه مياندازد، آدم فكر ميكند نكند چينيها كمهيجانند يا سردمزاجند و يا هر چيز ديگر. بگذريم، اين روزها چينيها مشغول برگزاري جشن بازگشت هنگكنگ به كشور مادر هستند.
نكته اول: هنگكنگ در سال 1841 جزيي از مستعمرات بريتانياي كبير بود.
نكته دوم: سال 1941 ژاپنيها تصميم گرفتند هنگكنگ را مال خود كنند.
نكته سوم: 1997 همه با هم تصميم گرفتند هنگكنگ به چين سپرده شود.
نكته چهارم: خانم مارگارت تاچر، نخستوزير پيشين انگليس در بازگشت هنگكنگ به چين نقش پررنگي داشته. آنقدر كه همين امسال در سن هشتادسالگي مصاحبه كرده و گفته: «اگر زمان دوباره تكرار ميشد، هرگز هنگكنگ را به چين نميدادم!»
نكته پنجم: احتمالاً هنگكنگيها و حتماً چينيها خوشحال هستند كه زمان به عقب برنميگردد.
3- امريكا؛
پارک براي ايرانيها
از تصوير و خبر مربوط به عقاب سرسفيد گرفته تا تصاوير خانم پاريس هيلتون و آتشسوزيهاي بيامان ليك تاهو در كاليفرنيا و البته مسافران سرگردان متروي خراب نيويورك ميشود در مطبوعات اين هفته امريكا سراغ گرفت و البته همراه با يك اتفاق بامزه براي ايرانيها. نه! موضوع هيچ ربطي به گورستان وستوود مورچوري و اين قضايا ندارد.
نكته اول: متخصصان محيطزيست در امريكا توانستهاند جمعيت عقاب سرسفيد در اين كشور را به حد مطلوب برسانند و از اين رو نام اينگونه كمياب از ليست پرندگان در حال انقراض خارج شد.
نكته دوم: تصوير عقاب سرسفيد از آن رو به عكسيك روزنامههاي امريكا تبديل ميشود كه نماد ملي امريكا است و براي شهروندان امريكايي اهميت فوقالعاده دارد.
نكته سوم: ما حتي نميدانيم آخرين بار ببر مازندران يا شير ايراني را چه زماني و چه سالي ديدهايم.
نكته چهارم: بالاخره پس از كلي سر و صدا و جنجال پاريس هيلتون حكم عفو گرفت و آزاد شد اما تا مدتها يادش ميماند زماني كه تعادل رواني ندارد، نبايد پشت فرمان ماشينش بنشيند و براند. دختر هتلدار مشهور جهان پس از آزادي به استوديوي CNN در لسآنجلس رفت و به سوالهاي لريكينگ جواب داد.
نكته پنجم: روزنامه معتبر واشنگتنپست عكسي از روش پيكنيك رفتن ايرانيها را به عنوان عكسيك خود انتخاب ميكند! روي چمن نشستن، لمدادن و خوابيدن ايرانيها در پاركهاي امريكا، آنها را وادار كرده تا بخشي از پاركها را به اين منظور اختصاص دهند.
نكته ششم: امريكاييها معتقدند بايد به چمن احترام گذاشت و روي آن راه نرفت يا...
4- روسيه- ونزوئلا؛
پوتين وچاوس؟
سفر شرقي هوگو چاوس، رئيسجمهور ونزوئلا به روسيه، نام هر دو كشور را سر زبانها انداخت. او آمده بود تا درباره انرژي هستهاي ايران و اينكه اين موضوع حق مسلم ايرانيها است با مستاجر كرملين حرف بزند. شعارهاي ضدامپرياليستي بدهد، پوتين را بهخاطر مواضع ضدامريكايياش بستايد و... دست آخر به واشنگتن پيام داد تجهيزات دفاعي ونزوئلا حرف ندارد و بوش در صورت حمله جواب دندانشكني خواهد گرفت.
نكته اول: طي دو سال اخير هوگو چاوس از روسيه چيزي حدود سه ميليارد دلار خريد كرده است. خاويار؟ نه تجهيزات نظامي و دفاعي.
نكته دوم: در همين سفر اخير هم آقاي چاوس شش زيردريايي و پدافند هوايي با خود به كاراكاس ميبرد.
نكته سوم: يكي از نمايندگان روسيه به نام آقاي ولاديمير زيرنوسكي به چاوس گفت: «شما بهترين رئيسجمهور روي كره زمين هستيد!»
نكته چهارم: پوتين نشنيده گرفت.
5- فرانسه؛
دست آدام اسميت
ساركوزي به تنهايي ميتواند جور همه بيخبريها را به دوش بكشد البته به شرطي كه تروريستها بگذارند و كمي به خودشان استراحت بدهند. او در ژست گرفتن و شو دادن، دست همه چپهاي عالم را از پشت بسته. اين بار اما هيچ شويي در كار نيست. آقاي رئيسجمهور جداً تصميمگرفته دولت فرانسه را به احترام آدام اسميت، اقتصاددان اسكاتلندي، كوچك كند.
نكته اول: اقتصاد آزاد آرزوي اسميت بود و حالا ساركوزي در فرانسه پرچمدارش شده.
نكته دوم: ايده استقلال مالي دانشگاههايي كه سالها از جيب دولت خوردهاند، حالا آنها را به تكاپو واداشته. دانشگاههايي كه همچنان با يك هياتمديره نسبتاً دولتي اداره ميشوند اما بايد هزينههايشان را از اين پس خودشان تامين كنند.
نكته سوم: ليبراسيون واضح و روشن از ساركوزي درخواست تجديدنظر ميكند كه البته اصلاً جاي تعجب ندارد. چپها سايه راستها را با تير ميزنند. ليبراسيون هم همينطور. اما وقتي فيگاروي محافظهكار هم در پرده و با نيش و كنايه اقدام دولت را نقد ميكند يعني ساركوزي كار سختي پيش رو دارد.
6- هند؛
عروسکِشان
سيل اخير هند و پاكستان بيش از پانصد كشته به جا گذاشت و بسياري را آواره كرد. اما روزنامههاي هند گرچه سعي داشتند اخبار و عكسهاي اين حوادث هولناك و غمانگيز را منعكس كنند اما از بازتاب نكات جالب بازنميماندند و فكر نميكردند مثلاً چاپ مراسم «عروسكِشان» در خيابانهاي سيلگرفته و پر از آب بمبئي، ميتواند باعث دلخوري خانوادههاي عزادار و آواره شود. در اين ميان حتي روبوسي دو ستاره سينمايي هند هم ميتواند خبرساز شود و عكسش در صفحه اول روزنامه جاي بگيرد.
نكته اول: فراموش نكنيد هنديها به تناسخ و زندگي دوباره اعتقاد قرص و محكمي دارند. به همين خاطر وقتي دچار مصيبتي ميشوند، كمتر اعتراض ميكنند چون ميترسند در زندگي دوبارهشان موقعيتي بدتر نصيبشان شود.
نكته دوم: وقتي عكس خوش و بش آميتا باچان و راجينكانث در ميان هياهوي سيل و كشته شدن هنديها ميتواند عكسيك روزنامه هندي شود يعني حالا شايد كشتهشدن چيزي حدود سيصد نفر براي كشوري كه جمعيتش از مرز يك ميليارد نفر گذشته، خيلي به چشم نيايد.
7- چهره هفته:
يک برنجخوار
گوردون براون حتي با اينكه يك كابينه خانوادگي بامزه تشكيل داده، هرگز به عنوان چهره هفته ما انتخاب نميشود مگر وقتي كه يك فكري براي آن شكم برآمدهاش بكند. آن اظهارنظر شگفتانگيز نماينده پارلمان روسيه را هم ميتوان ناديده گرفت؛ پرواضح است كه چاوس بهترين رئيسجمهور روي كره زمين نيست. سازمان پاركهاي امريكا البته كار بامزهاي كرده كه بخشي از چمنهاي پاركهايش را به فرهنگ روي چمننشيني ايرانيها اختصاص داده اما ميدانيد چهره ما اين هفته، رئيسجمهور كرهشمالي، آقاي كيم ايل است.
او طي مذاكراتي كه با نمايندههاي كشورهاي 1+ 5 داشته، تصميم گرفته دست از فعاليتهاي مشكوك هستهاياش بردارد و در مقابل كره جنوبي به اين كشور منزوي برنج بفروشد. سال گذشته آقاي ايل به مناسبت تولد شصت و سه سالگياش، ساكنان پيونگيانگ را به يك وعده غذاي بيشتر مهمان كرد! كره شمالي فقير است و تمام راههاي ارتباطياش با اقتصاد جهان بسته. آنها از زماني كه به آزمايش موشك هستهاي پرداختند، منزوي شدند و حالا در ازاي عقبنشيني، برنج دريافت ميكنند.
زندگي در اين شهر پردود و در اين ازدحام سرسامآور، چندان هم سخت نيست و اوضاع و احوال تا اين حد كه شاعران و هنرمندان ترسيم كردهاند، غيرقابل تحمل نيست. شايد كه نه، حتماً روزگار ما با روزگار مولانا متفاوت است و چنانكه او ميگفت «والله كه شهر بي تو مرا حبس ميشود» براي ما هيچ «تو»يي وجود ندارد كه در نبودنش سر به كوه و بيابان بگذاريم و آوارگي را آرزو كنيم. ما از شهر شكايت ميكنيم و حتي دلگيريمان را با صداي بلند به ديگران اعلام ميكنيم و حتي در تمناي بهشتي خيالي- مثلاً پشت كوه قاف و چه بسا در آن سوي آبها- مقاله مينويسيم و شعر ميگوييم، اما اينها هيچكدام آنقدر جدي نيست كه باعث فرار و گريزمان از شهر شود. درواقع همه اين آه و نالهها بهانهاي است براي اينكه حساب و كتابمان را از اوضاع نابسامان و مناسبات آزارنده – اما استوار- جدا كنيم و بگوييم كه ما نسبتي با اين شكل و شمايل نازيباي شهري نداريم. ناليدن از شهر و مناسبات شهري، البته منحصر به دورة ما نيست و خيلي هم به اقتضائات و قواعد «توسعهيافتگي» مربوط نميشود، بلكه در طول تاريخ شهرها، و خاصه شهرهاي بزرگ، ساكنين بيحوصلهاي داشتهاند كه اگر چه پاي در شهر داشتند و خانه در ازدحام و شلوغي بنا كرده بودند، اما در سر و دل سوداي ناكجاآباد را ميپروراندهاند. ميگويند آتن، در روزگار افلاطون، از هر مدينهاي متمدنانهتر اداره ميشد و از اتفاق شأن و منزلت دوستداران دانش نيز- لااقل بيشتر از روزگار ما- رعايت ميشد، اما افلاطون به مدينهاي ديگر ميانديشيد و تمناي ايدهآل «پليس» را به جان شاگردان خود ميانداخت. ]تمناي مكان و بلكه زماني ديگر منحصر به فلاسفه حرمانزده نيست و مومنين نيز به دنبال «سواداعظم» ميگردند و شاعران نيز خيال «آرمانشهر» را در دل ميپرورانند. بيترديد آدمي به خيال زنده است و همه مصائب را به اميد اينكه روزي به تمناي خود دست يابد از سر ميگذراند. اين خيالها ممكن است حالا حالاها متحقق نشوند، اما بدون چنين خيالها و تصاويري، ملال زندگي قابل تحمل نخواهد بود.
فراغت را غنيمت دان غمين منشين قدح بستان
تعطيلات براي كار كردن نيست. كاري كه ديگر روزها ميكنيم. روز هنرمندان زيستن است. باقي روزها فرصت هست كه جور ديگر، جور هميشگي، زيست. روز هفتم خدا دست از كار كشيد. عهد عتيق ميگويد. چه كرد؟ آرام گرفت و به آنچه آفريده بود نظر كرد. پس تعطيلات روز تامل هم هست. تامل كردن در كار و بار خود و جهان. در بودن خويش و در هستي. انديشيدن به درون و بيرون. ديگر روزها فرصتش نيست. ما البته كه بيهوده نميگذرانيمش. هنرمندانه سپري ميكنيم. شعري ميخوانيم. كتابي باز ميكنيم. به خانواده ميرسيم. نقش و نگاري ميكشيم. آنچه خود دوست داريم؛ خلق ميكنيم. گاه فقط مينشينيم و در انديشه فرو ميرويم. اين است؛ زيست هنرمندانه. رابطههامان عوض ميشود. آن كسي كه تا ديروز «او» بود؛ ميشود «تو». «تو» صدايش ميكنيم. ديگر قرار نيست چيزي به «او» بفروشيم و از «او» بخريم. غريبه نيست. با هم هستيم..jpg)
اشاره سردبير:
.jpg)
به اين ترتيب، برايم حيرتانگيز و حتي خندهآور است كه سينماگر ايراني در زندگينامه و كارنامه هنرياش، كانديداتوري جشنواره فجر را ذكر ميكند اما دريافت تنديس حافظ - با اين نام معتبرش- را لازم به اشاره نميداند! اين نكته جالب و «ايروني» و تناقضآميزي است كه بيست و چند سال در باب دولتي بودن و دستوري بودن و دستورالعملي بودن جشنواره فجر و جشنواره كودك و جشنوارههاي موضوعي استاني و غيره غر و لند ميكنيم؛ اما همچنان آنقدر دولتيزده و رسميتگراييم كه انتظار گوشهچشمي از سوي اين جشنوارههاي دولتي را ميكشيم و يادمان ميرود به جايزهاي كه در اين جشن با اين جزئياتپردازي مشهود در داورياش گرفتهايم، اشاره كنيم! در تبليغات فيلمهايي كه در هر جشنوارهاي در غرب يا شرق دنيا، «جايزه منتقدين» را گرفتهاند، تاكيد ويژهاي روي اين اعتبار و افتخار فيلم صورت ميگيرد. اما اينجا كمتر كسي پيدا ميشود كه «حال خوب» شب مراسم دنياي تصوير و جايزه حافظ گرفتنش را بعداً و در مصاحبهها و رزومههايش به ياد بياورد. دليلش هم همان دولتيزدگي است و بس. مهدي فخيمزاده جزء استثناهاست كه يك سال در مراسم شامي كه دو سه شب بعد از جشن داشتيم، داشت تلفني به كسي ميگفت: «ميدوني الان من كجام؟ تو يه مراسمي كه واسه سريالم جايزه گرفتم. نه از اين جايزههاي فرمايشي و الكيها؛ جايزه از منتقدها گرفتم.»
حتي ميتوانم به شما فهرستي بدهم از انبوه بسيار پرشمار فيلمسازان و سينماگراني كه ميپرسند و پي ميگيرند تا بدانند اولاً كانديدا شدهاند يا نه؛ و بعد كه كانديداها اعلام شد (مثل حالا كه ده روزي است همهتان كانديداها را ميدانيد يا دستكم چاپ شده و تقصير خودتان است كه نخواندهايد!)، اجداد ما را پيش چشممان ميآورند تا پيش از جشن، بهشان بگوييم كه آيا برنده هستند يا نه. حتي بهصراحت ميگويند كه اگر برنده نيستيم، خب بگوييد كه بيهوده به مراسم نياييم! ولي فهرست اين افراد را نميدهم؛ چون ممكن است در اثر رفتار عقدهگشايانه آنها در اين باب كه «فقط وقتي ميآييم كه بنا باشد روي سن برويم و جايزه بگيريم»، خيلي از سينماگران مورد علاقهتان از چشمتان بيفتند. 
مسخره كردهاند، اين كافهشرقيها. روزنامه تبديل شده به دفترچه خاطرات شخص حضرات. همين شماره پيش را از صفحه اول تا آخر ورق بزنيد. بيش از دو هزار مرتبه از كلمه «من» استفاده شده است. من فكر ميكنم، من معتقدم، به نظر من، به گمان من و به زعم من عبارتهاي كليدي كافه شرق شدهاند. زرنگترهايشان به دامان ضماير متصل آويزان ميشوند و «نظرم» و «عقيدهام» و «گمانم» رديف ميكنند و تصور ميكنند خلايق نشستهاند تا ببينند عاليجنابان درباره هر چيزي چه نظري دارند. اسم هر كدامشان را هم بياوري، فردا سيصد صفحه دربارهات مينويسند و الحمدالله هركدامشان هم آنقدر ستون و صفحه و وبلاگ و تريبون و رسانه در اختيار دارند كه براي گچمال كردن آدم كفايت كند. اصلاً اسم بردن لازم نيست. باز هم پيشنهاد ميكنم شماره قبل را از اول تا آخر مرور كنيد. بعد هم آخر كمي تواضع به جايي برنميخورد. حالا حتماً بايد در چشم مخاطب فرو كنيد كه هنگام نوشتن مطلب در چه حال و وضعيتي بودهايد. خدا وكيلي هم كيست كه نداند خودتان را سانسور ميكنيد و وضعيت فرضي براي خودتان تصور ميكنيد و از پنجشنبههاي غيبت و وراجي و باقي قضاياتان، نيمهشبهاي عارفانه و روشنفكري ميسازيد و علافيهايتان را تامل و تدبر جلوه ميدهيد. بعد هم قربانتان بروم، حديث نفس و آسمان به ريسمان بافتن كه اينقدر قر و فر ندارد كه بخواهيد نشان بدهيد چقدر انسانهاي دردمند و شريف و تنها و متفكر و بادغدغهاي (مردهشور ببرد اين كلمه را) تشريف داريد. كوتاه بياييد سر جدتان.
صلات ظهر است و هواي دمکرده اتوبوس، مسافران چشمانتظار راننده را کلافه کرده است. همه چشمها به پلهها دوخته شده است تا مرد راننده از راه برسد و انتظار را به پايان برساند. مردي چاق و ميانسال، نفسنفسزنان از پلهها بالا ميآيد و بهجاي آنکه سراغ جايي براي نشستن را بگيرد، دستش را به سوي مسافرين رديف اول اتوبوس دراز ميکند. مرد مسافر بليت خود را که به او ميدهد، همه دستها به حرکت ميافتد و بليتها به سوي دستان او نشانه ميروند. گويي انتظار به سر آمده است. همه نفس راحتي ميکشند و بعضيها زير لب غر ميزنند. مرد خود را به نشنيدن ميزند. به قسمت زنانه اتوبوس نزديک ميشود. زني دستهبليتهاي مچالهشده را به او ميدهد. مرد از در وسط اتوبوس پياده ميشود. همه با چشم او را تعقيب ميکنند و نگاه پرسشگر خود را به او حواله ميدهند که چرا به جاي نشستن پشت فرمان، از ماشين پياده شده است. پيرزني که دستش را محکم به ميله صندلي جلو چسبانده است، با صداي بلند همه را مخاطب قرار ميدهد و ميگويد: «حتماً رفت آب بخوره، الان ميآد.» مرد از تيررس نگاهها محو ميشود. ديگر نفسها هم به شماره افتادهاند. هوا گرم است و اتوبوس با آنکه مملو از مسافر است، حرکت نميکند. صداي اعتراض مسافران بلند شده است: «پس کجا رفت؟»، «مسخره کرده»، «يکي بره دنبالش».... در همين احوال انتظار و اعتراض، مرد ديگري با ابهت و اقتدار از در وسط اتوبوس بالا ميآيد و با صدايي رسا به مسافران تحکم ميکند: «خانمها و آقايون بليتهاتون رو بديد» و بلافاصله دستش را دراز ميکند به سوي نزديکترين مسافر و صورتش را برميگرداند به سمت مسافر مقابل و با صدايي آمرانه ميگويد: «بليت». مسافرها هاج و واج او را نگاه ميکنند. تنها رد و بدل شدن چند نگاه کافي است که مسافران و راننده يقين کنند سر همه کلاه رفته است و.... اتوبوس از هيجان مسافران در حال انفجار است. صدها سناريو و ديالوگ در ظرف چند ثانيه متولد ميشوند. عکسالعمل آدمها ديدني است. 
بالاخره با اين «در رابطه با» چه کنيم؟ با ساختار زبان فارسي سازگار است يا ناسازگار؟ ميگويند از زبانهاي انگليسي و فرانسه وارد فارسي شده است و حمله آن زبانها به زبان فارسي است. اين تعبيرهاي جنگي هم کار دست آدم ميدهد. چرا هميشه ميترسيم و خودمان را مغلوب ميبينيم؟ چرا نميگوييم اين غنيمتي است که ما از آن دو زبان ستاندهايم؟