وقتي ثابت ترين تصويري که از مردم کشورت داري، مردمي که هر روز در کوچه و خيابان مي بيني شان، تصوير آدم هايي است با چشمان بسته، يا عبوس و اخمو،وقتي طي ماه ها و سال ها اين تصوير و تکرار آن را داري، مجموعه آنچه که بر تو رفته است، ادراکي از ريتم به زندگي تو مي دهد که نه قابل تعويض با مقوله ديگري است نه قابل بيان با اعداد. اين ادراک وقتي که قوام مي يابد و در درون آدمي تثبيت مي شود چنان اعتباري پيدا مي کند که هيچ کدام از آماري که حامل خوش بيني و اميدواري است نمي تواند جايگزين آن ادراک در ذهن شود.ادراک کلي نگارنده از منظر مقوله ريتم به سال هاي رفته چنين است؛ سرعت ريتم زندگي کندتر شده است. ريتم فعاليت کمتر شده است. بر تعداد چرت زنندگان در تاکسي و اتوبوس و خيابان افزوده شده است. اين اصلاً توهم نيست، بلکه داراي عيني ترين حجت ها است. مقوله ترافيک بي آنکه بدانيم تمام ساعات ما را دربر گرفته است. وقتي از کاري به سراغ کار ديگري مي رويم حدود 90 -80 درصد زمان را در بين راه مي گذرانيم. ترافيک آنقدر عيني است که به وضوح بر ساعات سکون افزوده است. اتومبيلي که پشت چراغ قرمز براي دقايقي روشن مي ايستد لرزش گهواره مانندي ايجاد مي کند که به شکل طبيعي موجب کمتر شدن سرعت ريتم پلک زدن آدم ها مي شود. ترافيک موجب چرت زدن است، موجب کم شدن ريتم سيال زندگي. هيچ بعيد نيست که بخشي از شما خوانندگان محترم در حين خواندن همين سطور در ترافيک به سر بريد. به سر و صداي ناهنجار پيرامون دقيق شويد، مثل آنکه سازهاي بادي - برنجي يک ارکستر قطعه اي را با پايين ترين تمپو و بم ترين نت ها، آن هم به مدت چند دقيقه، روي يک يا دو نت، ثابت بنوازند. جداً که شنيدن چنين قطعه اي اعصاب پولادين مي خواهد . درست است که در طبيعت ما چرخه ريتمي به کندي هر هشتاد و چند سال يک بار هم داريم. اما در دنياي موسيقي، چرخه ريتم (يا همان تمپوي قطعه) اگر از حدي کمتر شود مي گوييم از ريتم افتاده است، يا از ريتم خارج شده است. ميل به زيستن ما از ريتم خارج شده است.ريتم تند در چنين قياسي نوعي ارزش محسوب مي شود و کندي و واماندگي ضدارزش. اما ريتم تند از طرفي ديگر هم ارزش است با مفاهيمي چون اقدامات عجولانه و بي تامل، عدم متانت در کنش و به طور کلي انجام اعمالي که به دليل توالي سريع عاري از خطا نيست. از چنين منظري، ريتم تند ديگر ارزش محسوب نمي شود. بديهي است که هرچه قرار باشد وقار و طمانينه در اعمال ما بالاتر باشد اين مستلزم آن است که ريتم ما کندتر باشد که اين کندي با کندي اي که ترافيک بر ما تحميل مي کند بسيار فرق دارد.

در حول و حوش خبر مهم کنسرت هنرمند بزرگ، محمدرضا لطفي، دو اثر در ارتباط با فعاليت هاي اخير ايشان منتشر شده است. اولين اثر، کتابي خوش چاپ و آراسته است از عکس هاي خانم مهرنگار فريبرز که حاوي بيوگرافي و تصاوير سازندگان آلات موسيقي در ايران است. کتاب را موسسه فرهنگي و هنري شيدا چاپ کرده و مقدمه پرمحتوايي از هنرمند بزرگ زمانه ما، در کنار مقاله اي محققانه از آقاي دکتر محسن حجاريان (موسيقي شناس و منتقد شناخته شده) بر لطف و جذابيت کتاب افزوده است. نوشته آقاي محمدرضا لطفي براي علاقه مندان به وضعيت سازسازي در سال هاي اول بعد از انقلاب بسيار روشنگرانه و قابل استفاده است.دومين اثري که البته در تهران پخش نشد و تنها به دست عده اي از خواص اهل موسيقي رسيد، نشريه آراسته اي به نام «چاوش» يا «گلشن مهر» است که ويژه نامه «مراسم تجليل از استاد محمدرضا لطفي در گرگان» است. مي دانيم که هنرمند فرهنگ زمانه ما در گرگان زاده شده و باليده و در اين شهر چندفرهنگي و چندزباني، به خصوصيات فرهنگي اقوام آنجا نيک آشنا است (شايد کمتر کسي بداند که ايشان تا پانزده سالگي در منزل غير از زبان فارسي به آذري نيز تکلم مي کردند).

سال گذشته که به دعوت جناب آقاي سعيد محمدي از حوزه هنري گرگان، مهمان جشنواره تجليل از هنرمند ترکمن «دردي طريک» بوديم، مسوولان فرهنگي آن شهر زيبا، آرزو داشتند که مراسم مفصلي در تجليل از بزرگترين موسيقيدان شهرشان برگزار کنند. آن موقع اين کار با توجه به حساسيت ها و مراقبت هايي که آقاي لطفي نسبت به کيفيت برنامه ها دارند، کمي بعيد به نظر مي رسيد. اما روزگار بر مدار مساعد چرخيد و... به نقل از همان ويژه نامه؛ «وقتي مديرکل ارشاد استان گلستان و معاونانش در تهران با لطفي ديدار کردند، گفته بود چه عجب که کسي از گرگان به ديدار ما آمد. لطفي گفته بود چرا در شهرم گرگان تار نزنم؟ وقتي صحبت از تجليل از استاد در گرگان شده بود، لطفي امتناع کرده و گفته بود براي شخص ديگري مراسم تجليل بگذاريد و من در آن سخنراني مي کنم.

او با وجود بي مهري هايي که به خود در ساليان گذشته ديده بود، شهرش را فراموش نکرده بود و چنان هدايايي براي آن داشت که هنرمندان گرگاني را يک يک متحير مي کرد. حضور لطفي در گرگان پيامدهاي بسياري را همراه دارد.

جداي از اينکه مي توان آينده اي درخشان براي موسيقي سنتي و يا به قول لطفي موسيقي دستگاهي در گرگان متصور بود، اين حضور تبعات مثبت ديگري نيز دارد. وضعيت آموزش موسيقي شکلي مطمئن بر خود مي گيرد. علاقه مندان جدي موسيقي از استان هاي اطراف شمالي کشور به گرگان سرازير مي شوند و...». اين نوشته نيما حاجي قاسمي در ويژه نامه گلشن مهر است که جلوه هاي مختلف حضور استاد را در زادگاهش بيان مي کند.

پي نوشت؛

ويژه نامه گلشن مهر با نوشته هايي از محمدرضا لطفي، بهروز غريب پور، جواد داوري، داريوش ابوک، يحيي قاسمي، سيدرضا شنايي املشي و... در قطع بزرگ، 26 صفحه و تمام رنگي به چاپ رسيده است. جاي اين نشريه روي سايت خالي است و دست علاقه مندان در سراسر کشور از آن کوتاه است.

بعد از هشت ماه که کارم به غلتک بيکسخانه ها افتاده است و بعد از کلي دل دل کردن، سرانجام نه به قصد اقامت بلکه به ضرب و زور اشتياق و دلتنگي، زنگ خانه مادري ام را مي زنم ولي در آپارتمانش چنان توي صورتم مي کوبد که در اثر اصابت ابتدا غضروف دماغم داغ مي شود سپس درد مثل موج پخش مي شود روي گونه ها و غدد اشکم را تحريک مي کند تا پيش چشمم تار شود. با کف دو دست صورتم را مي پوشانم و روي پله مي نشينم تا «دست از سراسيمگي بردارد و بگذارد تا صداي نفس هايم را بشنوم که براي خروج از لابه لاي انگشتان به هم فشرده هïف هïف مي کند. پسربچه گامبويي از پاگرد سوم مي پيچد و هراسان از کنارم مي گريزد. درد که قابل تحمل تر مي شود، بعدازظهر هشت ماه پيش را به خاطر مي آورم که سوت زنان و مثل ترکه پوسيده اي که رو به زردي نهاده باشد، از اتاقش خارج شد و دقايقي بعد که دوباره به اتاق برگشت، تنها وقتي صداي سوت مرا ببوسش قطع شد که داشت سر يخچال آب را با بطري مي خورد. بعد صداي ميخي آمد که به ديوار کوبيده مي شد. پشت در نيمه باز اتاقش پرسيدم؛ باز چي داري مي زني به ديوار؟

گفت؛ تو هنوز نرفته اي؟

گفتم؛ مي دونم که خيلي وقته ديگه حوصله منو نداري ولي...

گفت؛ مي بيني چقدر عجيب مرا ببوس را با سوت مي زنم،

گفتم؛ گوش شيطون کر انگار امروز بهتري.

نفس تازه کرد؛ قديما که جوانسالي گلنار بودم، مرا ببوس را عجيب تر با سوت مي زدم.

گفتم؛ ولي فعلاً که سوزنت گير کرده.

گفت؛ خيلي مهمه که يکي بتونه توي سن و سال من اين طور مرا ببوس را عجيب با سوت بزنه.

گفتم؛ تو از کله سحر که پاشدي هيچي نخورده اي، مي خواي واسه ات املت گوجه درست کنم مامان؟

گفت؛ خيال مي کني شوخيه که حس چشايي هم ديگه چنگي به دل نزنه بشينه عجيب مرا ببوس را با سوت بشنوه؟

گفتم؛ مي خواي منو هم مثل خودت ديوونه کني؟

در را مثل حالا محکم کوبيد و گفت؛ تو خودت نزده مي رقصي، فريدون،

و لحظاتي بعد متوجه باريکه آبي شدم که از زير در اتاقش راه افتاد. باريکه بوي آمونياک مي داد. پيشبند آشپزخانه اش را از سبد رخت هاي چرک برداشتم و باريکه راه را بستم و قبل از آنکه صداي سوتش به خس خس بيفتد، خيسي صورتم را با سر آستين گرفتم تا مثل حالا از پله ها سرازير شوم و بگذارم تا بي دغدغه حضور من، با آرامش و وقار به پشتي صندلي تکيه دهد و مثل اسبي که پوزه اش را بالا مي گيرد تا با منخرين باز شيهه بکشد، گردن پرچين و چروکش را برافرازد و تا زماني که با دست هاي چليپا سر به زير نينداخته است، برجستگي رگ هاي آبي دستانش همسنگ نگاه باشکوهش شود.

+ الواري که سقف اين قهوه خانه را نگه داشته است تا من اين يادداشت ها را بنويسم، لانه موريانه شده است و توسط مشنگ تراژيکي اداره مي شود که تنها جنبه هاي کمدي زندگي مي تواند او را بخنداند. يک پيرمرد اخمو که براي آن که ديگر با پروفسور گريشمن باستانشناس نيز فالوده نخورده، کافي است سري به تخت سليمان بزند يا سفري به شوش و چغازنبيل بکند و قدري زيگورات و کاروانسرا و آتشکده ببيند تا در بازگشت و با هياهو خود را آشور باني پال باستانشناسان بنامد. يا همين دو سه سال پيش بود که تا آموخت که چگونه حلقه فيلم را در دوربين جا بيندازد، تنها به اين اکتفا نکرد که خود را عکاس پرتره بنامد بلکه مثل رولان بارت صاحب تاملاتي در باب عکاسي شد که عکس خوب عين بنگ مزار شريف با همان نگاه و پک اول آدميزاد را خبر مي کند. ولي از حق نگذريم اگر حتي در سرچراغي ها هم با من خوب تا مي کند براي آن است که مرا يک عزب اوغلي يالغوز مي داند که از کارافتاده اداره فرهنگ است و قلت حقوق تقاعد از او بيقواره اي را ساخته است که گرچه دستش به دهانش نمي رسد ولي ضمن نوشتن چايش را هورت مي کشد.در عوض من هم او را زيست شناسي مي بينم که پشت به نور، در حالي که به پاي معشوقه افتاده است به عشق ريشخند مي زند و دلش را به اين خوش کرده است که زير ميکروسکوپ به خطوط سرنوشت کف دست و به ياخته هاي هنوز زنده اش بنگرد.

+ خب من زياد خواب مي بينم و به ندرت کابوس مي گذارد تا مثل ديشب آسمان خوابم آبي باشد با لکه ابرهايي به شکل پنبه هيدروفيل و من که پنج يا شش سالم بود، کف آشپزخانه ماشين بازي مي کردم و مادرم باوقار قاشق را در خالي فنجان به جداره مي زد و نور غروب که به نيم رخش مي تابيد، کرک صورتش را در سايه روشن انداخته بود. پدرم با قهوه جوش فنجان او را پر کرد و دست روي شانه اش گذاشت. مادر لحظه اي به خلأ روبه رو نگريست ولي قبل از آن که دست روي شانه را لمس کند، پدر دستش را دزديده بود تا با تکيه به ديوار پره هاي بيني اش بلرزد. زن خال گوشتي روي گونه چپش را با شست راست ماليد و پيش از آن که چشمان درشت و سياهش را ببندد، آنان را خمار کرد.اعتراف مي کنم اگر صداي ساز دهني نوازي هم روي تصوير ميکس مي شد همه چيز براي آن که صاحب يک کليپ الکي شويم مهيا بود ولي هيچ گاه خوابي را فراموش نمي کنم که در سطحي از نيلوفر و مرداب، ضمن ولگردي با ارواح به بيت الطفي رفتيم تا پاتيل و پاکباخته به خياباني پرتاب شويم که ماه شب چارده اش در يک حلب روغن نباتي منعکس بود.