
روز گذشته مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای نگهبان و مسوولان بخش های نظارتی آن در سراسر کشور ملاک اصلی تصمیم گیری های این شورا در امر نظارت بر انتخابات را فقط قانون و ضابطه اعلام کرده و تاکید کردند «نباید به هیچ وجه به مصلحت اندیشی ها توجه شود.» نظارت امری است که چه در شرع و چه در قانون جهت جلوگیری از تخلف و برای اجرای صحیح قوانین و به منظور حفظ مصالح عمومی و حقوق اشخاص پیش بینی شده است. به موجب قانون اساسی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات بدین ترتیب است که از طرفی از حقوق عامه مردم و داوطلبان در برابر مجریان امر حفاظت کند تا مبادا به دلیل قصور یا تقصیر حقی تضییع شود و از طرف دیگر برای دفاع از حقوق عمومی که باید توسط نظام جمهوری اسلامی اعمال شود، نظارت خود را داشته باشد تا ملاک های قانونی شایستگی که برای داوطلبان انتخابات مجلس یا خبرگان یا ریاست جمهوری پیش بینی شده رعایت شود و از این رهگذر پست های مهم و اثرگذار در اداره امور کشور در اختیار افرادی که از صلاحیت لازم برخوردارند، قرار گیرد. پس حق نظارت شورای نگهبان بر انتخابات یک حق دوجانبه است که از یک طرف دفاع از حقوق داوطلبان و احزاب و گروه های سیاسی و از طرف دیگر دفاع از حق منصب مربوطه مثل منصب نمایندگی مجلس یا خبرگان و ریاست جمهوری است تا در اختیار کسانی که قانون آنها را به رسمیت شناخته گذاشته شود. بر این اساس نیز اهمیت نظارت شورای نگهبان بر انتخابات امری پذیرفته شده است و حال آنکه در دو دهه گذشته موضوع نظارت شورای نگهبان مساله ای چالش برانگیز در عرصه هر انتخاباتی بوده است. چنانکه در این زمینه شاهد دو نگاه افراطی و تفریطی به لحاظ نظری بوده ایم.برخی از افراد نظارت شورای نگهبان را صرفاً یک نظارت اطلاعی برشمرده و برداشت آنها از نظارت بر شورای نگهبان صرفاً کسب اطلاع از چگونگی برگزاری انتخابات است. در مقابل این نگاه تفریطی به امر نظارت، یک نگاه افراطی وجود دارد که نظارت شورای نگهبان را نظارتی مطلقاً استصوابی و فراتر از مقررات قانونی تلقی می کند. به گونه ای که در این نگاه عملاً تصمیم گیری راجع به انتخابات و داوطلبان به نهادهای وابسته به شورای نگهبان واگذار شده و در نتیجه مرزهای نظارت با اجرا درهم آمیخته و بعضاً به دخالت مستقیم در امور انتخابات منجر می شود. در این میان اما نگاه دیگری وجود دارد که براساس آن نظارت شورای نگهبان بر انتخابات باید نظارت موثر باشد. چنانکه اگر در هر مرحله ای از مراحل اجرای انتخابات به قانون توجه نشود، باید جلوی تخلف از قانون گرفته شده و مسیر عملیات اجرای انتخابات به مسیر درست بازگشت داده شود. مهم ترین مساله در این زمینه در درجه اول مساله تایید صلاحیت هیات های اجرایی از سوی هیات های نظارت و تایید داوطلبان است. قانون گذار برای اینکه از اعمال سلیقه شخصی و در نتیجه تضییع حقوق داوطلبان جلوگیری شود، ملاک هایی را جهت بررسی صلاحیت ها در نظر گرفته است که یکی از آنها استعلام از مراجع قانونی ذی ربط در کشور است. مراجعی که طبعاً مطابق قانون تاسیس شده و وظایف و اختیارات آنها مشخص است و براساس این اختیارات اطلاعات کافی یا ابزار به دست آوردن اطلاعات کافی را دارند. بنابراین همان طور که در قانون پیش بینی شده برای تعیین شرایط داوطلبان صرفاً باید از مجاری مذکور در قانون استعلام شود و چنانچه مدرک و مستندی خارج از مجاری مذکور در اختیار مجریان یا ناظران قرار گیرد، باید صحت و سقم آن مدرک از طریق مجاری قانونی مذکور جست وجو و اعلام شود زیرا ممکن است از سوی جریانات رقیب یا افراد مغرض و یا افراد کم دقت در اظهارنظرهای سیاسی - اجتماعی اطلاعاتی درباره داوطلبان داده شود که با واقعیت منطبق نباشد؛ به ویژه در جامعه سیاسی متکثر و گسترده ایران که انگیزه ها و اغراض گوناگون در ارائه اطلاعات درباره افراد فراوان وجود دارد. بنابراین اعضای شورای نگهبان و ناظران آنها همان طور که در فرمایشات مقام معظم رهبری مورد تاکید قرار گرفته است، به هیچ وجه نباید براساس مصلحت اندیشی یا نگاه سیاسی به ارزیابی صلاحیت ها بپردازند و تنها باید تکیه آنها بر قانون و مستندات قانونی که قابل ارائه به افکار عمومی و داوطلبان باشد، استوار گردد.
در حالی که متاسفانه درگذشته بعضاً به دلیل تفسیر موسع از نظارت درخصوص برخی شرایط داوطلبان مانند اعتقاد و التزام به اسلام یا ابراز وفاداری به قانون اساسی و اصل ولایت فقیه شاهد بروز اشتباهاتی در تطبیق مصادیق با قانون چه در جهت رد برخی از صلاحیت ها و چه در تایید برخی از صلاحیت ها بوده ایم. امید است اکنون که در آستانه انتخابات دوره هشتم مجلس و در سال اتحاد ملی و انسجام اسلامی قرار داریم و ضرورت های کشور همدلی بیشتر را اقتضا می کند، شورای نگهبان نظارت خود را قانونمندتر کرده و از روش ها و شیوه هایی که ممکن است مورد مناقشه و مشاجرات سیاسی قرار گیرد، پرهیز نماید تا ضمن دست یافتن به مجلسی قدرتمند و پویا زمینه بیشتر انسجام اسلامی و اتحاد ملی فراهم آید.