اختاپوس ها و ماهي هاي مرکب به واسطه حرکت جهشي شان (که با کمک اعضاي انتهايي بدنشان صورت مي گيرد) به خوبي شناخته شده اند. اين نرم تنان با ايجاد فشار مي توانند به سمت جلو جهش کنند. ولي در مورد دوکفه اي ها چطور؟ شايد کمتر کسي شاهد حرکت جهشي دوکفه اي ها بوده باشد، ولي واقعيت آن است که اين موجودات نيز مي توانند همچون جت خود را به سمت جلو پرتاب کنند.

«حلزون هاي دوکفه اي» (scallop) که به اختصار «دوکفه اي» ناميده مي شوند، از معدود بي مهرگان دوکفه اي هستند که واقعاً مي توانند شنا کنند. وقتي که اين نرم تن احساس خطر مي کند، به سرعت پوسته هاي صدفي خود را به يکديگر مي چسباند و از اين طريق خود را به سمتي که ايمن است، پرتاب مي کند. اگر چنانچه در اين حالت به صدف حيوان ضربه هاي متوالي زده شود، حيوان در آب رها شده و با حرکات مواجي به شنا مي پردازد.

اين شيوه حرکت که به ظاهر طبيعي به نظر مي رسد، با موضوع ديگري که ظاهراً بي ارتباط به نظر مي رسد، رابطه پيدا کرده است. معلوم شده است که بررسي حرکت «دوکفه اي»ها در آب هاي سرد مي تواند راهنمايي هاي مفيدي براي محققاني فراهم کند که مي خواهند انواع پليمرها را در درجه حرارت هاي متفاوت دستکاري کنند.

«حلزون هاي دوکفه اي» نيز همانند ديگر دوکفه اي ها داراي دو کفه آهکي هستند که از طريق يک لولا به يکديگر چسبيده اند. در مرکز هر لولا يک ماهيچه بزرگ (و خوشمزه) وجود دارد که در هنگام خطر منقبض شده و مي تواند دو کفه را به يکديگر بچسباند و بخش هاي نرم بدن حيوان را حفظ کند. تا زماني که ماهيچه بزرگ در حال انقباض است کفه ها به يکديگر چسبيده اند. باز شدن کفه ها به وسيله ماهيچه کوچک ديگري صورت مي گيرد که در درون لولاي ماهيچه اي قرار دارد. اين ماهيچه کوچک در صورتي مي تواند کفه ها را از يکديگر باز کند که ماهيچه بزرگ منبسط شده باشد. به همين دليل آنهايي که براي خريد صدف تازه به بازار مي روند، صدف هاي بسته را انتخاب مي کنند چرا که ماهيچه بزرگ هنوز منقبض است و نشان مي دهد که صدف زنده است.

مکانيسم پرتاب به جلو در اختاپوس ها و ماهي هاي مرکب تا حدودي شبيه به موتورهاي دوزمانه عمل مي کند. زماني که عضله کشنده کفه هاي صدف را مي بندد، آب موجود در درون محوطه داخلي بدن صدف با فشار به بيرون زده مي شود و هنگامي که لولاي عضلاني اجازه باز شدن را به کفه هاي صدف مي دهد بار ديگر آب به درون بدن موجود زنده وارد مي شود. اين باز و بسته شدن ها باعث حرکت موجود زنده در درون آب مي شود و تا زماني که در معرض خطر شکارچيان قرار گرفته باشد، مي تواند ادامه داشته باشد. مشکل اين شيوه حرکت در آن است که نمي توان آن را به مدت طولاني ادامه داد، ولي معمول چنان است که چنين حرکت هاي جهش واري براي بسياري از موارد مي تواند موجود زنده را از خطر دور نگه دارد.

اين شيوه خاص حرکت، سازگاري هاي تکاملي خاص خود را به همراه داشته است. يکي از سازگاري هاي صورت گرفته همراه با اين شيوه جابه جايي سبک کردن وزن کفه هاي آهکي است. علاوه بر اين عضله هاي منقبض شونده بزرگ شده اند. سازگاري مفيد ديگري که در اين دسته از موجودات صورت گرفته اين است که عضله «لولايي» از يک نوع بافت خاص الاستيک با عملکرد سريع تشکيل شده است. حرکت و جابه جايي «دوکفه اي»ها و اختاپوس ها با استفاده از نيروهاي آزادشده عضلاني تحت تاثير شرايط محيطي ممکن است بسيار ناکارآمد شود. براي نمونه جابه جايي چنين موجوداتي در آب هاي سرد بسيار ناکارآمد مي شود، چرا که برون ده انرژي حاصله از عضلات در آب هاي سرد بسيار کمتر از آب هاي با درجه حرارت معمولي است. اين ناکارآمدي در آب هاي سرد قطبي که ممکن است درجه حرارت آن به صفر نزديک شود بسيار مشکل مي شود. تنها کاهش درجه حرارت و کم شدن فعاليت عضلاني نيستند که حرکت اختاپوس ها و ژله ماهي را مشکل مي سازد در محيط هاي سرد ويسکوزيته آب ها نيز افزايش مي يابد و اين امر به نوبه خود باعث مشکل شدن شناوري و کاهش کارايي حرکت در آب مي شود. اکنون با در نظر گرفتن اين واقعيت ها، بهتر مي توان نحوه حرکت ژله ماهي قطبي Adamussium colbecki را درک کرد. در واقع اين ژله ماهي در آب هاي سرد و رقيق قطبي تنها ممکن است بتواند خود را به آرامي تا سطح آب بکشاند.

Adamussium colbecki به رغم سرماي زياد در آب هاي قطبي مي تواند کمي شنا کند. «مارک دني» و «لوک ميلر» دو بيومکانيست ايستگاه تحقيقات دريايي هاپکينز وابسته به دانشگاه استنفورد، تا قطب جنوب مسافرت کردند تا راز حرکت ژله ماهي ها و اختاپوس ها را درک کنند. کشفيات اوليه اين دو زيست شناس غافلگيرکننده نبود. آنها دريافتند که در Adamussium colbecki در مقايسه با موجودات مشابه استوايي، نسبت پوسته آهکي به کل بدن در مناطق قطبي پايين تر است. اين امر باعث مي شود که موجودات کفه دار قطبي به انرژي عضلاني کمتري براي باز کردن آنها نياز داشته باشند. متغيرهاي بعدي که «ميلر» و «دني» اندازه گيري کردند، به اين سادگي قابل تفسير نيستند. آنها دريافتند که در نرم تنان قطبي عضلات بازکننده از حد انتظار کوچک تر هستند. اگرچه کوچک بودن عضلات بازکننده باعث کاهش وزن و در نتيجه آسان شدن حرکت مي شود، ولي در عين حال نشان مي دهد که اين کوچک شدن عضله نيروي کافي را براي باز کردن سريع کفه ها فراهم نمي کند، يا اينکه زمان مورد نياز براي اين منظور را افزايش مي دهد. در واقع ترکيب کوچک شدن وزن پوسته و ماهيچه منقبض کننده آن باعث شده است که «دوکفه اي»هاي قطبي تقريباً 20 درصد انواع استوايي و قابل مقايسه خود براي حرکت و جابه جايي انرژي توليد کنند. مثل هميشه اين دو دانشمند در جست وجوي تبيين تکاملي اين تفاوت ها در اندازه ماهيچه و پوسته آهکي بوده اند، ولي آنچه آنها به دست آوردند ادراکي نوين از ويژگي هاي پليمرهاست.

ماهيچه لولايي «دوکفه اي» مي بايست در سرماي زياد قابليت کمتري براي ذخيره کردن انرژي داشته باشد. بايد در نظر داشته باشيم که انفجار فاجعه بار فضاپيماي «چلنجر» در سال 1986 در هواي سرد صورت گرفت. سرماي شديد باعث شد که حلقه دايره شکل، خرد شده و خروج گاز مايع را ممکن سازد. وقتي که «ميلر» و «دني» تاثير کاهش درجه حرارت را بر عضلات «دوکفه اي» بررسي کردند، متوجه شدند که اين ماهيچه ها با کم شدن ميزان درجه حرارت، قابليت اتساع بيشتري مي يابند. ولي در «دوکفه اي»هاي مناطق حاره اين رابطه بين کاهش درجه حرارت و اتساع عضلاني ديده نمي شود.

اين دو دانشمند نتيجه گرفتند که شرايط ناشي از سرماي محيط باعث انتخاب طبيعي براي بقاي موثر افرادي شده است که ماهيچه هاي لولايي متسع تري داشته باشند. تفاوت در طبيعت ماهيچه هاي «دوکفه اي»هاي قطبي و استوايي به راحتي نمايان نمي شود، چرا که ترکيب شيميايي اين ماهيچه ها در اين دو نمونه با يکديگر مشابه اند. ولي تحقيقات نشان داده است که به رغم تشابه ساختاري، تفاوت ها در پليمرهاي پروتئيني است که وظيفه اصلي آنها ذخيره انرژي براي باز و بسته کردن کفه هاست.

NaturalHistory,Jul-Aug.2007

«طي بازي هاي المپيک سال 2008 به جز در دهکده المپيک از آب هيچ شيري جهت آشاميدن استفاده نکنيد.» اين توصيه اي است که يکي از بلند پايه ترين مسوولان شهر پکن کرده است. شايد او با اين توصيه مي خواهد تلاش هاي اين شهر جهت حصول به آب تميز طي بازي هاي المپيک را بيان دارد.

هرچند او بيان داشته است که ميلياردها دلار صرف پاکسازي و مدرن سازي پايتخت چين شده است ولي گويا اين مقدار جهت حصول به آب شرب تميز کافي نبوده است.

آقاي بي (Bi) معاون رئيس کل اداره مديريت آب پکن معتقد است؛ «کيفيت آب تامين شده توسط تصفيه خانه هاي آب مناسب است.» او مي گويد؛ «اين آب حين انتقال از تصفيه خانه به شير آلوده مي شود و از اين جهت است که نمي توان از آب شير نوشيد.» او مي افزايد؛ «ما هنوز در حال بهبود تاسيسات انتقال هستيم ولي آب شيرهاي موجود در دهکده المپيک را مي توان به راحتي نوشيد.»

نبايد از ياد برد که آب آشاميدني مناسب، ترافيک و آلودگي هوا از مسائل بزرگي است که مسوولان دولتي در شهر پکن براي بازي هاي سال 2008 با آن مواجه هستند. در اين بازي هاي 17 روزه تخمين زده مي شود که حدود 500 هزار خارجي وارد اين شهر شوند.

آقاي بي مي گويد؛ «المپيک 2008 يک رخداد ملي است و از اين رو اطمينان از تامين آب مناسب يکي از مسائلي است که مسوولان حزب کمونيست پکن و نيز مسوولان دولت پکن از اهميت آن آگاه هستند.» توسعه و بهبود زيرساخت ها فقط يکي از وجوه تلاش براي آماده سازي المپيک است. وجه ديگر آن، تلاش براي آموزش رفتار هاي مناسب انساني به شهروندان است يعني به آنها آموزش داده مي شود که در يک خط رانندگي کنند و رانندگان تاکسي نيز مودب تر باشند و افراد نيز از ريختن آب دهان بر زمين خودداري کنند.حدود 160 ميليارد دلار صرف آماده سازي شهر پکن براي بازي هاي المپيک شده است که قسمت اعظم آن صرف ساخت خطوط جديد مترو، اتوبان ها و صدها آسمانخراش و نيز تصفيه خانه هاي جديد آب شده است.

هرچند تلاش هاي زيادي جهت بهبود و توسعه تصفيه خانه ها و نيز ذخيره سازي آب شده است ولي پکن با مشکلات زيادي در زمينه آب روبه رو است. در اين شهر هيچ رودخانه اي وجود نداشته و تامين آب وابسته به آب باران و آب هاي زير زميني است و بقيه نياز نيز از شهر و استان هاي همجوار تامين مي شود.به دليل حدود يک دهه خشکسالي، بحث تامين آب براي اين شهر بسيار شکننده خواهد بود. بايد گفت که فقط تعداد محدودي از اهالي از آب لوله کشي براي آشاميدن استفاده مي کنند و بقيه متکي به آب بطري هستند.آقاي بي مي گويد که در ماه آوريل سال 2008 کانال انتقال آب از مناطق پرآب در مرکز چين به مراکز خشک شمالي به بهره برداري خواهد رسيد و اين طرح باعث کاهش محدوديت تامين آب در پکن خواهد شد.او اظهار داشته؛ «اين طرح طبق برنامه پيش مي رود و قادر خواهد بود آب را از استان هوبي (در مرکز چين) به پکن برساند و مشکل کمبود آب را کاهش دهد و امنيت لازم براي تامين آب طي بازي هاي المپيک را تامين کند.»

www.news.yahoo.com

منابع انرژي فعلي شامل سوخت هاي فسيلي باعث افزايش انتشار گازهاي گلخانه اي به اتمسفر شده اند. استفاده از انرژي هاي تجديدپذير شامل انرژي باد، خورشيدي، زمين گرمايي و بيوماس نقش مهمي در کاهش گازهاي گلخانه اي دارند.

به همين دليل انرژي بادي در دو دهه اخير بسيار مورد توجه قرار گرفته و پيشرفت هاي زيادي براي توليد توربين هاي بادي با قيمت مناسب انجام گرفته است. استفاده از مواد کشاورزي و پسماندها (بيوماس) نيز يکي از راه هاي کاهش مصرف سوخت هاي فسيلي است. در حال حاضر پروژه هاي زيادي براي استفاده از فناوري بيوتکنولوژي در توليد انرژي از ضايعات حيواني و کشاورزي و همچنين تبديل اين مواد به هيدروژن در حال انجام است.

در واقع هيدروژن يکي از مهم ترين و مناسب ترين عناصر طبيعي است که مي تواند به عنوان سوخت پاک مورد استفاده قرار گيرد چون با مصرف آن هيچ نوع گازي وارد اتمسفر نمي شود. هيدروژن در حال حاضر از منابع مختلفي نظير سوخت هاي فسيلي، انرژي هسته اي و منابع تجديدپذير به دست مي آيد. اما بيوتکنولوژي مدرن در پي يافتن راه هاي نويني براي توليد سوخت و کاهش گازهاي گلخانه اي است و در اين راستا يکي از تحقيقاتي که در امريکا در حال انجام است، توليد هيدروژن بر پايه اطلاعات ژنتيکي است.

در اين تحقيق که توسط مرکز انرژي هاي بيوتکنولوژي جايگزين انجام مي شود، از همان روشي استفاده مي شود که براي ترسيم ژنوم انسان به کار رفت اما اين بار هدف به دست آوردن نقشه ژنتيکي کل اکوسيستم است.

هدف اصلي در اين کار بازبيني و تشريح کد ژنتيکي ميکروارگانيسم هايي است که با مصرف دي اکسيدکربن گاز هيدروژن آزاد مي کنند. اين پيشرفت به بشر اجازه مي دهد که از ميکروارگانيسم ها براي توليد هيدروژن استفاده کند و علاوه بر اين از اهداف ديگر اين پروژه تغييرات ژنتيکي متابوليسم گياهان است به نحوي که دي اکسيد کربن بيشتري از محيط جذب کنند تا ميزان اين گاز در اتمسفر و مقدار کربن خاک کاهش يابد.

climatetechnology.gov

حتماً تاکنون با محصولات غذايي که با برچسب بدون قند (sugar free) در بازار فروخته مي شوند، برخورد کرده ايد. در اين محصولات به جاي شکر از شيرين کننده هاي مصنوعي نظير آسپارتام استفاده مي شود. امروزه آسپارتام در بيش از 6 هزار محصول غذايي شامل انواع نوشيدني، دسر، ماست، آدامس و برخي ويتامين ها که با عنوان کم کالري يا رژيمي فروخته مي شوند، استفاده مي شود و حدود 200 ميليون مصرف کننده در دنيا دارد. اما چون در دماي بالا به آمينواسيدهاي سازنده تجزيه مي شود، براي پخت مناسب نيست.آسپارتام در سال 1965 کشف شد و از آنجايي که در غلظت هاي معمولي 200 بار شيرين تر از شکر است و کالري کمي دارد به عنوان جايگزين شکر براي افراد ديابتي مورد توجه قرار گرفت. اما استفاده از اين شيرين کننده به دلايل خطرات احتمالي که براي انسان دارد مورد بحث هاي زيادي قرار گرفته است. در ابتدا سازمان غذا و داروي امريکا (FDA) استفاده از آسپارتام را به دليل احتمال ايجاد سرطان در موش ها نپذيرفت. اما از سال 1981 با توجه به تحقيقاتي که در ژاپن انجام شد، آسپارتام براي استفاده در نوشيدني ها پذيرفته شد و در سال 1996 محدوديت هاي استفاده از آن در مواد غذايي برداشته شد.تحقيقات اخير دانشمندان نشان مي دهد که آسپارتام به متانول (الکل چوب) تجزيه مي شود و متانول نيز در بدن به فرمالدئيد تبديل مي شود. طبق اين تحقيقات بلعيدن مقادير کم آسپارتام منجر به تجمع مقدار زيادي فرمالدئيد در کبد، کليه، مغز و برخي بافت ها مي شود که در درازمدت باعث تاثيرات بدي در سيستم عصبي و دستگاه ايمني مي شود و ممکن است منجر به مشکلات ژنتيکي نيز شود. البته متانول در آبميوه ها نيز موجود است اما به دليل وجود اتانول و مواد شيميايي بازدارنده به فرمالدئيد تبديل نمي شود. با توجه به خطرات احتمالي که تجمع فرمالدئيد آزاد شده از آسپارتام براي سلامتي انسان دارد، در اکتبر 2005 اعضاي مجلس عوام انگلستان از دولت خواستند که مصرف آسپارتام را در اين کشور ممنوع کند. اما به دليل سوددهي ناشي از تجارت آسپارتام و در نظر گرفتن مصالح اقتصادي، ممنوعيت توليد و فروش اين شيرين کننده هنوز از سوي دولت ها پذيرفته نشده است.

www.holisticmed.com

سال هاي 1379 تا 1382 در تاريخ کاوش هاي باستان شناسي اهميتي فراوان دارند. در اين سال ها، باستان شناسان روسيه با پشتيباني موزه آرميتاژ در سن پترزبورگ به سرپرستي «کنستانتين چوگونوف» و با همکاري باستان شناسان انستيتوي باستان شناسي آلمان و موزه پيش و آغاز تاريخ مونيخ به سرپرستي «هرمان پارزينگر» و «آناتولي نگلر» توانستند به يکي از مهم ترين گنجينه هاي آثار «هنري سکايي» از ثلث سوم عصر آهن (2600 تا 2700 سال پيش) دست پيدا کنند و جهان باستان شناسي را در شگفتي فرو برند.

«هرمان پارزينگر» همان کاوشگري است که در نخستين حفاري هاي محوطه صنعتي بزرگ «اريسمان» (بزرگ ترين مرکز شناخته شده معدن کاوي و فلزگري در ايران باستان) در شمال شهر نطنز شرکت داشته است.

اين کاوش ها در سيبري جنوب خاوري و در کورگان هاي «دره شاهان» واقع در ميانه شهرهاي «توران» و «ارژن» و در نزديکي رود «يني سي» در شمال مرز روسيه با مغولستان انجام شد و موجب پيدايي هزاران قطعه آثار هنري زرين، پارچه و پوشاک، زين و يراق اسب، ابزارهاي چوبين و چرمي شد.

همچنين در آنجا جسد موميايي شده مردي با انبوهي از خالکوبي هاي متنوع و فراوان که سراسر بدنش را پوشانده بود، کشف شد. پيش از اين نيز در سيبري جنوبي مقدار فراواني نمد، پارچه هاي گوناگون و همچنين قالي معروف پازيريگ کشف شده بود که نگاره ها و نقوش آن شباهت فراواني به نقش پوشش روي صندلي هاي نگاره هاي کاخ صد ستون در تخت جمشيد داشت.

سرما و يخبندان هاي درازمدت در بلندي هاي کوهستان هاي آلتايي، موجب شده بود گورها و اشياي درون آن به خوبي حفظ شوند و با کمترين آسيب ممکن تا به امروز باز رسند.

اکنون نمايشگاهي از آثار کشف شده اين کاوش ها به همراه آثار فراوان ديگري از سکاييان خاوري و باختري در موزه Martin Gropius Bau برلين برگزار شده است که براي برپايي آن، موزه ها و انستيتوهايي در آلمان، قزاقستان، روماني، روسيه، اوکراين و مجارستان همکاري کرده و اشيايي را به نمايشگاه امانت داده اند. کشور ايران نيز با تعدادي از آثار مکشوفه از تپه زيويه در نزديکي شهر سقز در کردستان با اين نمايشگاه همکاري کرده است. اين نمايشگاه در تاريخ ششم جولاي امسال افتتاح شده و تا تاريخ يکم اکتبر ادامه دارد.

کنستانتين چوگونوف باستان شناس روس در يک سخنراني در محل نمايشگاه گفته است که منابع ايراني و به ويژه شاهنامه فردوسي، مهم ترين منبع مکتوب در زمينه مطالعات سکايي هستند.

کاوش هاي توران از نظر تعداد و تنوع دانشمندان و همچنين آزمايش ها و آزمايشگاه هاي گوناگون، از گسترده ترين و دقيق ترين کاوش هاي باستان شناختي جهان به شمار مي رود.

در ضمن حفاري به جز مطالعات معمول و شناخته شده، آزمايش هاي گوناگوني از جمله براي براي تعيين آخرين غذاي خورده شده با توجه به محتويات معده، زمان مرگ در چه هنگامي از سال با توجه به گرده هاي گياهي موجود در سبزيجات، بررسي الياف پوشاک براي پي بردن به نوع گياه يا پشمي که براي ريسيدن نخ و بافتن پارچه به کاررفته و حتي رنگدانه هايي که براي رنگ آميزي پارچه استفاده شده، جايگاه اجتماعي افراد با توجه به زيورآلات تزئيني و آييني همراه آنان، تفاوت ها و شباهت هاي ارائه هاي زنان و مردان و اسبان همراه آنان، ويژگي هاي اقليمي و آب و هوايي، سن متوسط مردان و زنان (که براي مردان 40 تا 45 سال و براي زنان 30 تا 35 سال تعيين شده) انجام شده است.

تا آنجا که اين نگارنده آگاهي دارد، هيچ يک از گزارش هاي کاوش هاي توران در ايران منتشر نشده است و ما فقط علاقه داشته ايم که ده ها سال به بحث درباره آريايي بودن يا نبودن سکاييان و تورانيان بپردازيم و تاکنون نيز نتوانسته ايم که يک قدم جدي براي پاسخ به همين پرسش برداريم.

گزارش هاي مفصل تر در اين زمينه همراه با بررسي آثار پيدا شده در آينده منتشر خواهد شد.